سرطان در کمربند شمالی

سرطان معده در نقشه ایران، توزیع یکسانی ندارد. در شمال و شمال‌غرب، بیماری سهم بیشتری از زندگی مردم گرفته و نام اردبیل، گیلان، مازندران و گلستان در پژوهش‌های متعدد تکرار شده است. بررسی پرونده بیماران در این مناطق، رد مجموعه‌ای از عوامل را نشان می‌دهد: عفونتی که سال‌ها در معده باقی می‌ماند، مصرف زیاد نمک، دخانیات و در بخشی از گلستان، استفاده از منابع آب کلرزنی‌ نشده. این یافته‌ها، پیشگیری را از توصیه‌های فردی فراتر می‌برند و به کیفیت آب، دسترسی به خدمات سلامت و شناسایی افراد پرخطر پیوند می‌زنند. یکی از روشن‌ترین سرنخ‌ها از گلستان آمده است. محققان با مقایسه ۳۰۶ بیمار مبتلا به سرطان معده و ۶۰۵ فرد گروه کنترل دریافتند، مصرف آب چاه کلرزنی ‌نشده و آب‌های سطحی با شانس بالاتر ابتلا ارتباط دارد. نتیجه به معنای اثبات علت تمام موارد سرطان در استان نیست اما نشان می‌دهد، بررسی منشأ بیماری را نمی‌توان به عادت غذایی بیماران محدود کرد.

اردبیل در رأس نقشه بیماری

مطالعه‌ای که سال ۲۰۲۵ بر پایه داده‌های ثبت سرطان ایران در فاصله ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۸ منتشر شد، بالاترین نرخ بروز استاندارد شده سنی سرطان معده را برای اردبیل گزارش کرد: حدود ۳۴٫۲ مورد در هر صد هزار نفر در برابر ۷٫۱ مورد در هرمزگان. این شاخص، تفاوت ساختار سنی جمعیت استان‌ها را در محاسبه لحاظ می‌کند و مقایسه دقیق‌تری از بروز بیماری به دست می‌دهد. در همین پهنه جغرافیایی، گیلان نیز از کانون‌های پایدار بروز بالا بوده است. با این‌ حال عنوان «چهار استان نخست سرطان معده» برای اردبیل و سه استان ساحلی در تمام سال‌ها دقیق نیست؛ آذربایجان شرقی، زنجان و خراسان شمالی نیز در برخی بررسی‌ها نرخ‌های بالایی دارند. الگوی اصلی، تمرکز بیماری در بخش‌هایی از شمال و شمال‌غرب است با تفاوت‌هایی که حتی درون هر استان دیده می‌شود. سابقه تحقیقات اردبیل به بیش از دو دهه پیش می‌رسد. در مطالعه‌ای بر بزرگسالان دو محدوده اردبیل و مشگین‌شهر در سال‌های ۲۰۰۰ و ۲۰۰۱ دست‌کم ۸۹٫۲‌ درصد افراد بررسی‌ شده به هلیکوباکتر پیلوری مبتلا بودند. این رقم آمار کنونی کل استان نیست اما مواجهه گسترده با یکی از مهم‌ترین عوامل خطر را در جمعیت مورد مطالعه ثبت کرده است. …