در آستانه اعلام نوبل ۲۰۲۶، احسان رضایی نگاهی به اسناد فاششده آکادمی سوئد تا سال ۱۹۷۵ دارد که نشان میدهد چه کسانی و با چه معیارهایی برای این جایزه معتبر جهانی از ایران پیشنهاد شدهاند.
این بخش بهصورت خودکار گردآوری شده است. برای مطالعه کامل خبر، به منبع اصلی مراجعه کنید.
یادداشت مهمان، احسان رضایی، نویسنده: جمعه قرار است برندۀ نوبل ادبیات ۲۰۲۶ اعلام شود. امسال وجود اسم جناب دولتآبادی در میان شانسهای جایزه، جذابیت ماجرا را برای ما بیشتر کرده. اما بگذارید اول کمی درباره مفهوم نامزدی نوبل حرف بزنیم. اگر کسی بخواهد برنده نوبل ادبی شود، اول باید یکی از اعضای فرهنگستان (آکادمی) سوئد، استاد تمام (پروفسور)های دانشگاهها، برندگان قبلی نوبل ویا انجمن قلم کشورها اسمش را پیشنهاد و فرمهای مربوط را ارسال کنند. مثلا سال ۱۹۷۵ فرهنگستان سوئد ۲۲۳ پیشنهاد دریافت کرد، ازجمله ۴ نفر بورخس، ۷ نفر گراهام گرین و ۸ نفر ناباکوف را پیشنهاد دادند (+) که البته آکادمی سوئد با هیچکدام حال نکرد و ترجیح داد جای این اسامی (که هرگز هم نوبل نگرفتند) جایزه را به یوجبنو مونتاله ایتالیایی «به پاس اشعار متفاوتش» بدهد. بنیاد نوبل هر سال اسناد ۵۰سال قبل را آزاد میکند و فعلاً تا ۱۹۷۵ را خبر داریم که چی به چی بوده و نوبل ادبیات چه نامزدهای ایرانی داشته است:
اولین پیشنهاد ایرانی نوبل ادبی، ابوالقاسم اعتصامزاده است. اعتصامزاده دو دوره نماینده مجلس بود و به خاطر ترجمه رباعیات خیام به فرانسوی مورد تقدیر فرهنگستان فرانسه. آثار فارسیاش اما چندان چیزی نیست: «هزار و یک خنده» و ترجمه «نامههای ایرانی» منتسکیو. او را عیسی سپهبدی، استاد زبان فرانسه دانشگاه تهران نامزد نوبل ادبی ۱۹٤٤ کرد.
۲٠سال بعد احمد متیندفتری، استاد حقوق دانشگاه تهران و سیاستمدار، حسین قدسنخعی را نامزد نوبل ۱۹۶٤ کرد. در ۱۹۶۶ هم آرتور جان آربری، استاد کمبریج و مترجم معروف قرآن به انگلیسی او را پیشنهاد داد. قدسنخعی سیاستمدار بود، سفیر بود، وزیر خارجه شد، بخشی از هزینه «تاریخ ایران کمبریج» را تأمین کرد، رباعی هم میگفت. نمونهاش:
آنان که خردمندتر از ما بودند
رفتند و غنودند در این خاکِ نژند
ای دوست! در این جهان پرمحنت و غم
این بیم و امید زندگی، تا کی و چند؟ …