او با بیان اینکه در دو شب گذشته درباره پیامبر(ص) و امام مجتبی(ع) سخن گفته شده است، افزود: اقتضا دارد در این فرصت درباره امام رضا(ع) نکتهای بیان شود، اما با توجه به اینکه محور مباحث این سخنرانیها قرآن کریم است، بحث را از آیات قرآن آغاز میکنم.
قرآن و تبیین مراحل زندگی پیامبر(ص)
رستگاری با اشاره به اینکه در قرآن کریم بخش قابل توجهی از آیات به انبیا اختصاص دارد، گفت: بخشی از این آیات درباره اصل نبوت و انبیا و بخشی دیگر درباره شخص پیامبر اسلام(ص) است. در آیاتی که درباره پیامبر(ص) نازل شده، مراحل مختلف زندگی ایشان از ولادت، دوران پیش از بعثت، بعثت و هجرت تا دوران پایانی حیات ایشان مورد توجه قرار گرفته است.
او افزود: حتی درباره مرگ رسول خدا(ص) نیز آیاتی وجود دارد و خداوند به پیامبر(ص) خبر داده بود که مأموریت او به پایان خود نزدیک شده است. ابن عباس نیز درباره نزول سوره نصر گفته است که پس از نزول این سوره، دریافتیم پایان عمر پیامبر(ص) نزدیک شده است.
او ادامه داد: این آیات نشان میدهد خداوند پیامبر(ص) را از نظر روحی و برای آمادگی و ظرفیتبخشی، با نماز و دعا و توسل تقویت میکند؛ زیرا اساساً نماز است که به انسان قوت میبخشد. سحرخیزی انسان را قوی میکند، ایمان را تقویت میکند و یقین را افزایش میدهد.
به گفته رستگاری، خداوند پس از فرمان به شبزندهداری، از بار سنگین رسالت سخن میگوید و میفرماید: «إِنَّا سَنُلْقِی عَلَیْکَ قَوْلًا ثَقِیلًا». یعنی مسئولیت و رسالتی سنگین بر دوش پیامبر(ص) گذاشته شده است؛ رسالتی که نیازمند آمادگی برای مشکلات، سختیها، رنجها، بلاها و مصائب است.
مسئولیت پیامبر(ص) در قبال امت
رستگاری با اشاره به آیات دیگری از قرآن گفت: خداوند در حساسترین مراحل رسالت، پیامبر(ص) را به استقامت و صبر دعوت میکند و میفرماید: «فَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَکَ». همچنین میفرماید: «وَاصْبِرْ» و «وَاصْبِرْ کَمَا صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ» و «وَاصْبِرْ صَبْرًا جَمِیلًا.»
او افزود: این تعبیرها نشان میدهد که کار پیامبر(ص) بسیار دشوار بوده است، اما در کنار فرمان به پیامبر برای استقامت، خداوند میفرماید «وَمَنْ تَابَ مَعَکَ»؛ یعنی پیامبر نسبت به امت خود نیز مسئولیت دارد و باید مراقب آنان باشد.
رستگاری گفت: وقتی در قرآن میبینیم خداوند انبیا، ائمه و راهیان راه ائمه را مورد ستایش قرار میدهد، به روحیات و حالات آنان اشاره میکند. در مورد پیامبر(ص) نیز مشکلاتی که از ناحیه امت وجود داشته، بخشی از مسئولیت سنگین ایشان بوده است.
او با اشاره به سخن معروف پیامبر(ص) درباره سوره هود اظهار کرد: پیامبر فرمود «شیبتنی سوره هود»؛ سوره هود مرا پیر کرد. دلیل آن، سنگینی مسئولیت نسبت به امت بود.
پیامبر(ص) از غم مردم رنج میبرد
رستگاری با اشاره به دو آیه از سورههای کهف و شعراء گفت: در سوره کهف، خداوند به پیامبر(ص) میفرماید: «فَلَعَلَّکَ بَاخِعٌ نَفْسَکَ عَلَى آثَارِهِمْ إِنْ لَمْ یُؤْمِنُوا بِهَذَا الْحَدِیثِ أَسَفًا»؛ یعنی گویی میخواهی به خاطر آنان خود را از غم و اندوه هلاک کنی.
او ادامه داد: چرا پیامبر(ص) چنین رنجی را تحمل میکرد؟ برای امت خود و برای نجات آنان. پیامبر غصه مردم را میخورد.
رستگاری افزود: در سوره شعراء نیز خداوند میفرماید: «لَعَلَّکَ بَاخِعٌ نَفْسَکَ أَلَّا یَکُونُوا مُؤْمِنِینَ». یعنی پیامبر به دلیل زمانی که قدرت، غرور، خودمحوری و ریاستطلبی مطرح شود، انسان ممکن است از شنیدن حقیقت فاصله بگیرد اینکه مردم مؤمن واقعی نیستند و التزام عملی ندارند، خود را به زحمت میاندازد.
او گفت: در ادامه، خداوند به پیامبر(ص) یادآوری میکند که وظیفه او ابلاغ است و نمیتواند مردم را به اجبار در مسیر دین و دیانت قرار دهد. پیامبر باید مطالب را خالصانه برای مردم بیان کند.
رستگاری با اشاره به حضور مسئولان و شخصیتهای فکری، فرهنگی و اجرایی در جامعه گفت: باید توجه داشته باشیم که پیامبر(ص) بسیار نگران مردم بود؛ هم نسبت به دنیای آنان و هم نسبت به آخرتشان.
آخرین روزهای زندگی پیامبر(ص)
وی با اشاره به داستان آخرین روزهای زندگی پیامبر(ص) اظهار کرد: رسول خدا(ص) در حالی که ضعف فراوان داشت و فضل بن عباس و امیرالمؤمنین(ع) زیر بغل او را گرفته بودند، به مسجد آمد. پیامبر حتی توان نشستن روی پله سوم را نداشت و روی پله اول نشست.
او افزود: پیامبر(ص) نگاهی به امت خود کرد. مردم وقتی سیمای ضعیف و زرد پیامبر را دیدند، گریستند و پیامبر نیز وقتی امت محبوب خود را دید، گریه کرد. فضای عاطفی و احساسی عجیبی شکل گرفت.
رستگاری ادامه داد: پیامبر(ص) از مردم پرسید من چگونه پیامبری بودم؟ مردم پاسخ دادند که کافر بودند و پیامبر آنان را مؤمن کرد؛ مشرک بودند و پیامبر آنان را موحد کرد؛ فقیر بودند و پیامبر آنان را غنی کرد و گمراه بودند و پیامبر آنان را هدایت کرد.
به گفته او، پیامبر(ص) پس از شنیدن این سخنان پرسید آیا میخواهید این وضعیت ادامه پیدا کند؟
رستگاری گفت: پیامبر(ص) در این هنگام دست مبارک خود را بر شانه امیرالمؤمنین(ع) گذاشت و فرمود اگر سعادت، عزت، توحید و ایمان را میخواهید، از علی(ع) دست برندارید؛ زیرا اگر از او پیروی کنید، شما را به بهشت سعادت میرساند و اگر او را رها کنید، به کفر کشیده میشوید.
او افزود: مردم از پیامبر(ص) پرسیدند او را کجا ببرند و پیامبر فرمود مرا به خانه دخترم فاطمه ببریدُ در آخرین لحظات دوست دارم در کنار فاطمه باشم.
«سمعنا» بدون اطاعت کافی نیست
حجت الاسلام رستگاری با اشاره به آخرین لحظات زندگی پیامبر(ص) و درخواست ایشان برای ورود حضرت فاطمه(س) گفت: پیامبر(ص) در آن لحظات نیز نگرانی خود نسبت به امت را مطرح کرد و گفت از خداوند پیمانی گرفته است که از امت خود جدا نشود و همچنان نگران آنان است.
او با اشاره به آیه «وَلَسَوْفَ یُعْطِیکَ رَبُّکَ فَتَرْضَى» گفت: خداوند آنقدر به پیامبر(ص) عطا خواهد کرد که راضی شود. این عطا با تعبیر «یعطیک» بیان شده و همانگونه که در آیه «إِنَّا أَعْطَیْنَاکَ الْکَوْثَرَ» نیز آمده است، عطای خداوند به پیامبر(ص) کوثر و خیر کثیر است.
وی سپس به یکی از مهمترین مسئولیتهای مؤمنان در برابر پیامبر(ص) اشاره کرد و گفت: پس از دو ماه عزاداری و عشقورزی، باید بدانیم که پیامبر(ص) از این مجالس و سلامها غافل نیست، اما در عین حال حقی نیز بر گردن ما دارد و ما در برابر پیامبر(ص) بدهکاریم.
او افزود: در رأس این حقوق، اطاعت از خداوند و اطاعت از رسول خداست. خداوند در سوره انفال میفرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَأَنْتُمْ تَسْمَعُونَ.»
حجت الاسلام رستگاری با بیان اینکه این مجلس باید محل طرح قرآن و معارف نبوی، علوی و ولایی باشد، گفت: این موضوع بهویژه در شبی که پس از دو ماه عزاداری درباره مزد و پاداش سخن میگوییم، اهمیت دارد. خداوند میفرماید از خدا و رسول او اطاعت کنید و در حالی که میشنوید، به پیامبر پشت نکنید.
«شنیدن» بدون عمل، شنیدن واقعی نیست
وی با اشاره به ادامه آیه گفت: خداوند میفرماید «وَلَا تَکُونُوا کَالَّذِینَ قَالُوا سَمِعْنَا وَهُمْ لَا یَسْمَعُونَ»؛ مانند کسانی نباشید که گفتند شنیدیم، اما نشنیدند.
او افزود: در آیات پایانی سوره بقره نیز وقتی سیمای مؤمنان راستین معرفی میشود، میفرماید: «سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا». مؤمن واقعی کسی است که میگوید شنیدیم و اطاعت کردیم.
حجت الاسلام رستگاری در ادامه با اشاره به حوادث پس از رحلت پیامبر(ص) گفت: باید پرسید آیا پیامبر(ص) پیامبر آنقدر نگران سرنوشت امت بود که از غصه آنان خود را به زحمت می انداخت از اطرافیان خود راضی بود؟ به گفته او، مفسران حتی از اهل سنت نیز نقل کردهاند که پیامبر(ص) در حالی از دنیا رفت که از برخی اطرافیان خود ناراحت بود.
او با اشاره به روایت ابن عباس درباره روز پنجشنبه گفت: ابن عباس تعبیر معروفی دارد و آن روز را با عبارت «یوم الخمیس و ما یوم الخمیس» یاد میکند؛ روزی که پیامبر(ص) فرمود قلم و دوات بیاورید تا چیزی بنویسم که پس از من گمراه نشوید، اما اتفاقات دیگری رخ داد و گفته شد «حسبنا کتاب الله»
رستگاری تأکید کرد: این موارد نشان میدهد زمانی که قدرت، غرور، خودمحوری و ریاستطلبی مطرح شود، انسان ممکن است از شنیدن حقیقت فاصله بگیرد.
مودت اهلبیت(ع)
رستگاری در ادامه با اشاره به آیه مودت گفت: آخرین درخواستی که پیامبر(ص) از ما دارد و این حق را از ما مطالبه میکند، محبت، مودت و اطاعت از اهلبیت(ع) است.
او با قرائت آیه «قُلْ لَا أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَى» گفت: خداوند به پیامبران میفرماید در برابر رسالت خود از مردم مزدی مطالبه نکنند و بگویند «إِنْ أَجْرِیَ إِلَّا عَلَى رَبِّ الْعَالَمِینَ»، اما درباره پیامبر خاتم(ص) میفرماید: «إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَى.»
رستگاری با اشاره به ادامه این آیه افزود: خداوند میفرماید «وَمَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیهَا حُسْنًا»؛ یعنی کسی که حسنهای انجام دهد، خداوند بر حسنات او میافزاید.
او گفت: امام حسن مجتبی(ع) درباره این آیه فرموده است که مقصود از حسنه، محبت اهلبیت(ع) است؛ یعنی به دست آوردن محبت اهلبیت(ع) یک حسنه در زندگی انسان است.
معیار شخصیت انسان محبتهای اوست
رستگاری در ادامه، روایتی از امام رضا(ع) نقل کرد و گفت: این روایت را شیخ صدوق در «عیون اخبار الرضا» نقل کرده است و به اعتقاد من، روایت بسیار مهم و قابل تأملی است.
او با اشاره به مضمون این روایت گفت: امام رضا(ع) فرمود: «مَنْ أَحَبَّ عَاصِیًا فَهُوَ عَاصٍ»؛ هر کس گناهکاری را دوست بدارد، گناهکار است. همچنین فرمود: «وَمَنْ أَحَبَّ مُطِیعًا فَهُوَ مُطِیعٌ»؛ هر کس بنده مطیع خدا را دوست بدارد، مطیع است.
رستگاری افزود: بنابراین محبتهای انسان میتواند شخصیت او را نشان دهد. اگر محبت خدا، اولیای خدا، خوبان، پاکان و شایستگان در قلب انسان باشد، این محبت نشاندهنده سلامت اوست و اگر چنین نباشد، انسان باید در وضعیت قلب و حالات خود تجدیدنظر کند.
رستگاری ادامه داد: امام رضا(ع) همچنین میفرماید: «وَمَنْ خَذَلَ عَادِلًا فَهُوَ ظَالِمٌ». یعنی کسی که انسان عادل را رها کند، او نیز در شمار ظالمان قرار میگیرد.
هیچ خویشاوندی میان خدا و بندگان نیست
حجت الاسلام رستگاری با اشاره به ادامه روایت امام رضا(ع) گفت: عبارت بسیار مهم دیگر این است: «إِنَّهُ لَیْسَ بَیْنَ اللَّهِ وَبَیْنَ أَحَدٍ قَرَابَةٌ»؛ میان خدا و هیچکس خویشاوندی وجود ندارد.
او افزود: خداوند با هیچکس نسبت خویشاوندی ندارد و حتی نسبت به پیامبر(ص) نیز در قرآن آیاتی وجود دارد که نشان میدهد فضل و رحمت الهی است که انسان را در مسیر هدایت نگه میدارد.
حجت الاسلام رستگاری با اشاره به ادامه روایت گفت: هیچکس به ولایت خداوند نمیرسد مگر از طریق اطاعت و بندگی.
هرکس قومی را دوست بدارد از آنان است
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به زیارت جابر بن عبدالله انصاری گفت: زیارت جابر از امام حسین(ع) کمتر مورد توجه قرار گرفته است، در حالی که او زیارتی قابل تأمل دارد.
او افزود: جابر پس از زیارت امام حسین(ع)، به اصحاب اباعبدالله(ع) سلام کرد و گفت هر قدمی که شما در کربلا برداشتید، ما نیز در مصائب و رنجهای شما شریک هستیم.
رستگاری گفت: وقتی به جابر گفته شد شما که مانند آنان رنج نکشیدید و کشته نشدید، چگونه خود را در مصائب آنان شریک میدانید، پاسخ داد از حبیب خود رسول خدا(ص) شنیدم که فرمود: «مَنْ أَحَبَّ قَوْمًا فَهُوَ مِنْهُمْ»؛ هر کس قومی را دوست بدارد، از آنان است.
