تاریخ اقتصادی هوجقان را نمیتوان بدون اشاره به صنعت «بزبافی» درک کرد. سالها پیش، هنرمندان این دیار بافت پارچههای ویژهای را بر عهده داشتند که به دلیل رنگ سفید و کیفیت بالای خود، به «آغبز» شهرت یافته بود. این صنعت، ریشه و هویت فرهنگی بافت این منطقه را شکل داد؛ اما با ورود پارچههای صنعتی و تغییر الگوهای مصرف در حدود ۵۰ سال گذشته، این شاخه از تولید به تدریج رنگ باخت.
اما هوجقان برخلاف بسیاری از مناطق، تسلیم تغییرات نشد. هنرمندان این روستا، با نگاهی هوشمندانه، مهارت بافندگی خود را از پارچههای سنتی به سمت تولید محصولات کاربردیتر و صنعتی سوق دادند. این نقطه عطفی بود که منجر به ظهور صنعت «فتیلهبافی» و تولید تجهیزات نظامی شد.
از فتیله چراغ تا کمربندهای نظامی؛ هنر در خدمت نیاز
تغییر پارادایم از تولید کالاهای مصرفی خانگی به تولید کالاهای تخصصی، هوجقان را به تنها تولیدکننده «فانوسقه» (کمربندهای نظامی و نوار کفش) و فتیلههای مخصوص در کشور تبدیل کرد.
در دوران دفاع مقدس، محصولات این روستا فراتر از یک کالای تجاری بودند؛ فانوسقههای بافته شده در این روستا، نوار ایمنی و تجهیزات مورد نیاز رزمندگان را تأمین میکردند. این دوران، نقطه اوج اهمیت استراتژیک صنعت بافندگی این روستا بود. اگرچه با گسترش وسایل گازسوز و مدرن شدن سبک زندگی، تقاضا برای فتیلههای چراغ نفتی با افتی مواجه شد، اما بافندگان هوجقان با تغییر مسیر به سمت تولید لوازم مبلمان و نوارهای صنعتی کفش، توانستند موتور اقتصاد روستا را دوباره به حرکت درآورند.
اقتصاد روستایی در نیمه راه؛ فرصتها و چالشها
امروزه هوجقان با ساختاری ترکیبی از صنایع دستی و کارخانههای بزرگ نختابی، به یک قطب صنعتی در شهرستان مرند تبدیل شده است. با وجود اینکه در دهههای گذشته شاهد افت تعداد دستگاهها (از ۲۰۰ دستگاه به حدود ۳۰ دستگاه در برخی گزارشها) بودهایم، اما پایداری این صنعت در سطح صادراتی مشهود است. محصولات این روستا امروزه از مرزهای ایران عبور کرده و به بازارهای افغانستان، عراق و کشورهای منطقه میرسد.
با این حال، چالشهایی نظیر کمآبی در مناطق اطراف، نیاز به نوسازی دستگاههای قدیمی و ضرورت حمایتهای دولتی برای حفظ این مهارتها، همچنان بر پیکره این صنعت سایه افکنده است.
نتیجهگیری
روستای هوجقان، نمادی از انعطافپذیری اقتصاد روستایی ایران است. این روستا نشان داد که چگونه میتوان با حفظ «هنر بافتن» و تغییر «چیستیِ بافت»، از ورشکستگی صنعتی جلوگیری کرد. هوجقان تنها یک روستا نیست؛ بلکه یک کلاس درس زنده در مدیریت بحرانهای اقتصادی و بقای صنایع بومی است.
گزارش از ناصر غلامی هوجقان
