آرمان امروز : در روزگاری که رقابت کشورها دیگر تنها به میدان اقتصاد، صنعت یا قدرت نظامی محدود نمیشود، فرهنگ به مهمترین سرمایه ماندگار ملتها تبدیل شده است؛ سرمایهای که هویت، انسجام اجتماعی، آینده علمی و حتی امنیت فکری یک جامعه را تضمین میکند. هر اندازه زیرساختهای فرهنگی یک کشور تقویت شود، مسیر توسعه در سایر عرصهها نیز هموارتر خواهد شد و در مقابل، هرگونه غفلت از این حوزه، آثار خود را در کاهش سرمایه اجتماعی، افت سرانه مطالعه، تضعیف هویت ملی و کاهش توان تمدنسازی آشکار میکند. از همین رو، اندیشمندان حوزه فرهنگ همواره تأکید دارند که توسعه واقعی از کتاب، آموزش، آگاهی و ارتقای فرهنگ عمومی آغاز میشود؛ مسیری که کتابخانههای عمومی در آن نقشی بیبدیل ایفا میکنند.
در جمهوری اسلامی ایران نیز طی سالهای گذشته، اگرچه مسائل اقتصادی به دلیل فشارهای معیشتی مردم در صدر اولویتهای اجرایی قرار گرفته، اما اهمیت فرهنگ هیچگاه از نگاه سیاستگذاران کلان کشور دور نمانده است. بارها بر ضرورت صیانت از هویت فرهنگی، گسترش کتابخوانی، تقویت مراکز فرهنگی و مقابله با آسیبهای ناشی از جنگ نرم تأکید شده و این موضوع نشان میدهد که فرهنگ نه یک مسئله فرعی، بلکه زیربنای حرکت جامعه به سمت پیشرفت و تعالی است. در چنین شرایطی، هر پروژهای که بتواند به ارتقای سطح دانش، مطالعه و تولید اندیشه کمک کند، تنها یک طرح عمرانی نیست، بلکه سرمایهگذاری برای آینده یک نسل محسوب میشود.
در میان مهمترین زیرساختهای فرهنگی، کتابخانههای عمومی جایگاهی ویژه دارند. امروزه در بسیاری از کشورهای توسعهیافته، کتابخانه دیگر صرفاً محل امانت گرفتن کتاب نیست؛ بلکه به کانونی برای تبادل اندیشه، برگزاری رویدادهای فرهنگی، آموزش مهارتهای نوین، فعالیتهای پژوهشی و حتی یکی از جاذبههای گردشگری شهری تبدیل شده است. نسل جدید کتابخانهها، فضاهایی پویا و زنده هستند که کودکان، نوجوانان، دانشجویان، پژوهشگران و خانوادهها را گرد هم میآورند و نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی فرهنگی شهروندان ایفا میکنند. از همین منظر، توسعه کتابخانهها یکی از شاخصهای مهم سنجش میزان توجه دولتها به فرهنگ و دانش عمومی به شمار میرود. استان کرمانشاه نیز با پیشینهای غنی در عرصه فرهنگ، ادب، تاریخ و تمدن، همواره یکی از قطبهای فرهنگی غرب کشور شناخته شده است. وجود دهها کتابخانه عمومی و مشارکتی در شهرها و روستاهای استان اگرچه بخشی از نیازهای مطالعاتی مردم را پاسخ داده، اما هیچگاه نتوانسته پاسخگوی ظرفیت عظیم فرهنگی، دانشگاهی و جمعیت علاقهمند به کتاب و مطالعه باشد. همین ضرورت سبب شد سالها پیش طرح احداث کتابخانهای جامع و مجهز در مرکز استان مطرح شود؛ مجموعهای که قرار بود به مهمترین پایگاه فرهنگی غرب کشور تبدیل شود و خدمات گستردهای را در حوزه مطالعه، پژوهش، آموزش و فعالیتهای فرهنگی ارائه دهد.
اما آنچه قرار بود نماد توسعه فرهنگی کرمانشاه باشد، به یکی از طولانیترین پروژههای نیمهتمام استان تبدیل شد. نزدیک به دو دهه از آغاز این طرح میگذرد و اکنون پروژهای که روزی با امید فراوان کلنگ آن به زمین زده شد، همچنان چشمانتظار تکمیل است. امروز دیگر سخن از چند سال تأخیر نیست؛ بلکه از پروژهای صحبت میشود که وارد نوزدهمین سال عمر خود شده و این عدد، خود به نمادی از فرسایشی شدن اجرای یکی از مهمترین طرحهای فرهنگی استان تبدیل شده است. کمتر پروژه فرهنگی را میتوان یافت که چنین مسیر طولانی، پرپیچوخم و مملو از توقفهای متوالی را پشت سر گذاشته باشد.
در این سالها، تغییر دولتها، جابهجایی مدیران، محدودیتهای اعتباری، افزایش هزینههای ساخت، نوسانات اقتصادی و وقفههای اجرایی، هر کدام بخشی از روند تکمیل این مجموعه را کند کردهاند. هر بار با اختصاص اعتباری تازه، امیدها برای به پایان رسیدن پروژه زنده شد و هر بار نیز کمبود منابع مالی، روند اجرا را دوباره متوقف کرد. این چرخه تکرارشونده باعث شد پروژهای که باید سالها پیش به بهرهبرداری میرسید، همچنان در شمار طرحهای نیمهتمام باقی بماند و مطالبه تکمیل آن از سطح مسئولان فرهنگی فراتر رفته و به خواسته عمومی مردم تبدیل شود.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم کرمانشاه همچنان از داشتن یک کتابخانه مرکزی در شأن ظرفیتهای علمی و فرهنگی خود محروم است؛ در حالی که بسیاری از استانهای کشور سالهاست از چنین مجموعههایی بهرهمند شدهاند.
این خلأ در استانی با جمعیت گسترده دانشجویان، پژوهشگران، نویسندگان، هنرمندان و علاقهمندان به مطالعه، بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. نبود چنین مرکزی، تنها به معنای نداشتن یک ساختمان فرهنگی نیست، بلکه به معنای از دست رفتن فرصتهایی است که میتوانست در ارتقای سرانه مطالعه، توسعه فعالیتهای پژوهشی، کشف استعدادهای فرهنگی و افزایش مشارکت اجتماعی نسل جوان نقشآفرین باشد.
اکنون پس از گذشت ۱۹ سال، کتابخانه مرکزی کرمانشاه بیش از آنکه یک پروژه عمرانی باشد، به نماد صبر مردم و مطالبهای دیرینه برای تحقق عدالت فرهنگی تبدیل شده است. پروژهای که امروز بیش از هر زمان دیگری به ایستگاه پایانی نزدیک شده و بسیاری امیدوارند با تأمین اعتبارات باقیمانده، انتظار طولانی مردم کرمانشاه سرانجام پایان یابد؛ انتظاری که نزدیک به دو دهه به طول انجامیده و حالا همه نگاهها به روزی دوخته شده است که این سازه نیمهتمام، به قلب تپنده فرهنگ، علم و کتابخوانی غرب کشور بدل شود.
