پرسش این یادداشت ساده است: آیا دشمنی آمریکا با ایران واقعاً به این ۴۷ سال انقلاب اسلامی خلاصه میشود؟
پاسخ، به نظر میرسد «نه» باشد. اما برای فهم چرایی آن، باید به زمانی بازگردیم که آمریکا هنوز در ذهن بخشی از سیاستمداران ایرانی، نه دشمن، بلکه وزنهای در برابر انگلیس بود.
آمریکا؛ از امید به موازنه تا شریک کودتا
در سالهای پایانی سلطه انگلیس بر ایران، بخشی از نخبگان سیاسی کشور تصور میکردند ورود آمریکا به معادلات ایران میتواند موازنهای در برابر انگلیس ایجاد کند.
در دوران رضا خان، انگلیس نفوذ گستردهای بر امور ایران داشت و قرارداد نفتی موجود نیز سهم بسیار اندکی برای ایران در نظر میگرفت. حتی در گزارشهای آمریکایی آن دوره، نسبت به فقر مردم ایران و شرایط ناعادلانه قرارداد نفتی انگلیس انتقاد شده بود.
پس از شهریور ۱۳۲۰، این امید پررنگتر شد. مقایسه قراردادهای نفتی آمریکا با برخی کشورهای منطقه با قرارداد ایران، این تصور را تقویت کرده بود که شاید حضور آمریکا بتواند دست ایران را برای چانهزنی در برابر انگلیس بازتر کند. اما تاریخ خیلی زود نشان داد که قدرتهای بزرگ تا جایی از استقلال دیگران حمایت میکنند که با منافع خودشان تعارض پیدا نکند.
ملی شدن صنعت نفت و روی کار آمدن دولت دکتر محمد مصدق، آزمون واقعی این نگاه بود. و پاسخ آمریکا در نهایت در ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ آشکار شد. …
