وقتی فاصله میان دوران نوجوانی و پذیرش مسئولیتهای بزرگسالی کوتاه میشود، پرسشهای مهمی درباره آمادگی فرد برای مواجهه با تغییرات زندگی مشترک شکل میگیرد؛ از فشار مسئولیتها و تغییر سبک زندگی گرفته تا چگونگی حفظ سلامت روان و برخورد با چالشهای خانوادگی و اجتماعی. در چنین شرایطی، بررسی پیامدهای ازدواج در سنین پایین میتواند تصویر روشنتری از ضرورت توجه به آمادگی جسمی، روانی و اجتماعی پیش از ورود به زندگی مشترک ارائه دهد.
مسئولیتهای زودرس میتواند فشار روانی ناشی از ازدواج در سن پایین را افزایش دهد
دکتر علی فخاری، متخصص روانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به پیامدهای روانی ازدواج در سنین پایین، مطرح کرد: فردی که در سن پایین وارد زندگی مشترک میشود ممکن است همزمان با تغییرات دوران نوجوانی یا اوایل جوانی، با مسئولیتهای جدید خانوادگی نیز مواجه شود و همین همزمانی میتواند فشار روانی بیشتری ایجاد کند.
وی افزود: محدود شدن فرصتهای تحصیلی و اجتماعی، مشکلات اقتصادی، نبود حمایت کافی، تعارض میان زوجین و نداشتن آمادگی برای پذیرش مسئولیتهای زندگی مشترک میتواند شرایط دشوارتری برای فرد ایجاد کند و در برخی افراد زمینه بروز یا تشدید علائم روانی را فراهم سازد.
وی تأکید کرد: بیانگیزگی، احساس غم و ناامیدی مداوم، کاهش علاقه به فعالیتهایی که فرد پیش از این از آنها لذت میبرد، اختلال در خواب یا اشتها، خستگی، کاهش تمرکز و احساس بیارزشی از جمله علائمی است که نباید نادیده گرفته شود. در صورتی که این نشانهها پایدار باشند یا عملکرد فرد در زندگی روزمره را مختل کنند، مراجعه به متخصص سلامت روان ضروری است.
پیامدهای ازدواج زودهنگام فقط به سن ازدواج محدود نمیشود
دکتر حسین عزیزی، متخصص اپیدمیولوژی دانشگاه علوم پزشکی تبریز نیز در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به پیامدهای احتمالی ازدواج پیش از ۱۸ سالگی، اظهار کرد: ازدواج در سن پایین میتواند فرد را در معرض مجموعهای از مسئولیتها و تغییرات اجتماعی قرار دهد و اگر فرد از نظر جسمی، روانی، اجتماعی و اقتصادی آمادگی لازم را نداشته باشد، احتمال مواجهه با مشکلات مختلف افزایش پیدا میکند.
وی عنوان کرد: شرایط اقتصادی، میزان حمایت خانواده، سطح تحصیلات، کیفیت رابطه زوجین و میزان آمادگی فرد برای پذیرش مسئولیتهای زندگی مشترک، از جمله عواملی هستند که میتوانند بر پیامدهای ازدواج زودهنگام اثرگذار باشند؛ بنابراین نمیتوان این موضوع را صرفاً از یک بُعد بررسی کرد.
وی خاطرنشان کرد: در بررسی ارتباط میان ازدواج زودهنگام و افسردگی نیز باید توجه داشت که مشاهده یک ارتباط آماری به این معنا نیست که ازدواج در سن پایین بهتنهایی و بهصورت مستقیم باعث افسردگی میشود، بلکه عوامل مختلفی میتوانند هم در سن ازدواج و هم در وضعیت سلامت روان فرد نقش داشته باشند و لازم است این عوامل در تفسیر نتایج مورد توجه قرار گیرند.
ازدواج زودهنگام شانس علائم افسردگی را بیشتر می کند؟
در همین راستا، در یک مطالعه پژوهشی که توسط دکتر عزیزی و دکتر فخاری در دانشگاه علوم پزشکی تبریز انجام شده است، زوجین متأهل بر اساس سن ازدواج مورد بررسی قرار گرفتند و افرادی که پیش از ۱۸ سالگی ازدواج کرده بودند، با افرادی که پس از ۱۸ سالگی ازدواج کرده بودند، از نظر وضعیت افسردگی و عوامل خطر مرتبط با آن مقایسه شدند.
نتایج این بررسی نشان داد ازدواج زودهنگام شیوع قابل توجهی دارد و بیش از ۲۱ درصد افراد مورد مطالعه، ازدواج خود را پیش از رسیدن به ۱۸ سالگی تجربه کرده بودند. همچنین یافتهها نشان داد افرادی که ازدواج زودهنگام داشتهاند، در مقایسه با سایر افراد، ۱.۶ برابر بیشتر با احتمال بروز علائم افسردگی مواجه هستند.
این یافته به معنای آن نیست که ازدواج پیش از ۱۸ سالگی بهتنهایی علت افسردگی است؛ بلکه نشاندهنده وجود یک ارتباط میان این دو پدیده است و برای تفسیر دقیق آن باید عوامل اجتماعی، اقتصادی، خانوادگی و روانی مرتبط نیز مورد توجه قرار گیرد.
گفتنی است، این تحقیق نشان میدهد کاهش نرخ ازدواج زودهنگام و توجه به پیامدهای آن نیازمند مجموعهای از اقدامات اجتماعی و سیاستگذاری است؛ در این مسیر، استفاده از تجربیات و صدای دختران و پسرانی که ازدواج زودهنگام را تجربه کردهاند نیز میتواند در شناخت بهتر ابعاد این مسئله و طراحی مداخلات مؤثر نقش داشته باشد.
