رسول رئیس‌جعفری: سقوط صفویه، آغاز هفت دهه آشوب و ناامنی در ایران است/ فساد مالی و حذف شایستگان، صفویه را از درون فرسود/ چرا مردم برای نجات صفویه مقاومت نکردند؟/ سخت‌گیری مذهبی، امنیت اقتصادی و مشروعیت صفویان را تضعیف کرد

دکتر رسول رئیس‌جعفری، پژوهشگر تاریخ اقتصادی، در نشست «کالبدشکافی فروپاشی سلسله صفوی: هنگامی که یک امپراطوری از درون فرو می‌ریزد»، از مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، اقتصادی، نظامی و مذهبی به‌عنوان زمینه‌های سقوط صفویه یاد کرد و گفت فرسایش مشروعیت حکومت، گسترش فساد مالی، تضعیف جایگاه افراد شایسته، کاهش امنیت اقتصادی و سخت‌گیری‌های مذهبی، به‌تدریج توان حکومت برای اداره کشور و جلب حمایت جامعه را از میان برد.  به گفته او، پیش از آنکه ضعف تجهیزات و توان نظامی صفویان آشکار شود، پایگاه اجتماعی حکومت در شهرهای مختلف فرو ریخته بود؛ وضعیتی که به پیشروی افغان‌ها و سقوط اصفهان انجامید.

سقوط اصفهان؛ پایان عملی حکومت صفوی

دکتر رسول رئیس‌جعفری در نشست مؤسسه مطالعات دین و اقتصاد با موضوع «کالبدشکافی فروپاشی سلسله صفوی: هنگامی که یک امپراتوری از درون فرو می‌ریزد» که به مناسبت سیصد و چهارمین سال سقوط اصفهان برگزار شد، اظهار کرد: اول آبان سال ۱۱۰۱ هجری شمسی، یکی از اتفاقات تلخ تاریخ ایران رقم خورد و اصفهان به دست نیروهای افغان قَلَزایی سقوط کرد. این واقعه عملاً پایان سلسله صفویه بود، هرچند در سال‌های بعد نیز افرادی با عنوان پادشاه صفوی تاج‌گذاری کردند یا حاکمان دیگر از نام و جایگاه آنان برای کسب مشروعیت سیاسی بهره بردند.

او با اشاره به ادامه استفاده از عنوان پادشاهان صفوی پس از سقوط اصفهان گفت: نادرشاه در سال‌های نخست حکومت خود، به نیابت از پادشاهان صفوی عمل می‌کرد. شاه طهماسب دوم، پسر شاه سلطان حسین، و پس از او پسرش شاه عباس سوم، از جمله کسانی بودند که عنوان پادشاهی صفوی را داشتند. حتی کریم‌خان زند نیز خود را نایب‌السلطنه می‌نامید. بنابراین، ممکن است گفته شود که سلسله صفویه پس از شاه سلطان حسین نیز ادامه داشته است، اما پایان واقعی و عملی این سلسله با سقوط اصفهان رقم خورد. …