ثبت جشنواره گلونی در تقویم رسمی رویدادهای گردشگری کشور، بار دیگر توجهها را به یکی از شناختهشدهترین عناصر پوشاک سنتی زاگرس جلب کرده است؛ سربندی که اگرچه امروز بیش از همه با زنان لرستان شناخته میشود، اما گستره فرهنگی آن به لرستان محدود نیست.
عزیز مصطفایی، مردمشناس، در مورد حوزه جغرافیایی استفاده از گلونی به همشهری آنلاین گفت: «گلونی حوزه جغرافیایی گستردهای دارد و نمیتوان آن را فقط به یک استان محدود کرد. این گستره، لرستان، کرمانشاه، ایلام، کردستان و بخشهایی از آذربایجان غربی را دربرمیگیرد و این عنصر فرهنگی در میان جوامع لر، لک و کرد رواج داشته است. گلونی حتی در بخشهایی از کردستان عراق و مناطق کردنشین ترکیه نیز شناخته شدهاست.» کاربرد گلونی در مناطق زاگرسی
به گفته مصطفایی، اصل گلونی پارچهای است که بیشتر به عنوان سربند استفاده میشده، هرچند در دورههای مختلف کاربردهای دیگری نیز پیدا کرده و حتی به شکل شال یا دیگر اجزای پوشش درآمده است. او ادامه داد: «مهمترین ویژگی گلونی، مهارت بستن آن است. در میان اقوام و طوایف مختلف، شیوه بستن گلونی متفاوت بوده است. برای مثال، در میان کلهرها شیوههایی برای بستن گلونی وجود داشته که حجم و قطر سربند را بیشتر میکرد. میزان پارچه مورد استفاده و حتی شکل بستن آن نشانی از جایگاه اجتماعی فرد بود. همچنین نحوه استفاده از گلونی در موقعیتهای مختلف مانند عزا و عروسی تفاوت داشته است. بنابراین گلونی صرفاً یک تکه پارچه نیست؛ مهارت بستن آن بخشی از فرهنگ و میراث ناملموس این منطقه است.»
این مردمشناس تاکید کرد: «کارکرد اصلی گلونی بیشتر در میان زنان بوده، اما استفاده از آن به زنان محدود نمیشود و در برخی جوامع و موقعیتها مردان نیز از این نوع سربند استفاده کردهاند. البته شکل، اندازه و شیوه بستن آن در میان گروههای مختلف متفاوت بوده است.» پیوند گلونی با هویت مردم زاگرس
گلونی بهتدریج از یک پوشش صرف عبور کرده و معانی اجتماعی و هویتی دیگری پیدا کرده است. امروز این سربند برای بسیاری از زنان و مردان جوامع لر، لک و کرد به یک نماد فرهنگی تبدیل شده است.
مصطفایی افزود: «تقریباً هر یک از اقوام لر، لک و کرد، گلونی را متعلق به خود میدانند. این تعلق خاطر نشاندهنده اهمیت این عنصر فرهنگی است. به اعتقاد من، بهتر است به جای نگاه استانی، نگاهی فرامنطقهای به گلونی داشته باشیم. اگر لرستان جشنواره گلونی را برگزار میکند، میتواند این رویداد را به یک جشنواره منطقهای تبدیل کند و استانهایی مانند کرمانشاه، ایلام و کردستان را نیز در آن سهیم کند. در این صورت، سهم فرهنگی هر یک از جوامعی که در شکلگیری و تداوم این میراث نقش داشتهاند، دیده میشود.»
یکی از اصول مهم در حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس این است که این میراث نباید موجب ایجاد اختلاف میان اقوام شود؛ بلکه باید به همگرایی و گفتوگو کمک کند. گلونی میتواند دقیقاً چنین نقشی داشته باشد.
او ادامه داد: «اگر هر منطقه احساس کند که سهم و ارتباطش با این عنصر فرهنگی به رسمیت شناخته شده است، میتوانیم از گلونی برای ایجاد همگرایی میان جوامع زاگرس استفاده کنیم. به بیان دیگر، به جای اینکه بگوییم گلونی فقط متعلق به لرستان یا فقط متعلق به کرمانشاه است، میتوانیم آن را به عنوان یکی از عناصر مشترک فرهنگی زاگرس معرفی کنیم.» اهمیت ثبت جشنواره گلونی در تقویم گردشگری کشور
مصطفایی معتقد است این اتفاق را باید به فال نیک گرفت، زیرا ثبت جشنواره باعث میشود گلونی دوباره مورد توجه قرار بگیرد و مردم نسبت به اهمیت آن حساستر شوند. او گفت: «در سالهای اخیر، فضای مجازی نیز در بازگشت توجه مردم به گلونی نقش داشته است. افراد زیادی دوباره به این سربند توجه کردهاند، شیوههای مختلف بستن آن را معرفی میکنند و از آن استفاده میکنند.» کد خبر 1060682
