[محمدعلی مهتدی] از آیزنهاور تا ترامپ؛ افول یک امپراتوری

امپراتوری‌ها معمولاً در لحظه‌ای فرونمی‌ریزند که شکست نهایی خود را تجربه می‌کنند؛ افول آنها بسیار زودتر آغاز شده است. شکست نهایی تنها لحظه‌ای است که آنچه در زیر پوست قدرت جریان داشته، ناگهان آشکار می‌شود. از این منظر، تحولات اخیر در تنگه هرمز را نمی‌توان صرفاً یک رویارویی نظامی میان ایران و آمریکا دانست. هرمز می‌تواند نمادی از مرحله‌ای تازه در تاریخ قدرت آمریکا باشد؛ مرحله‌ای که در آن فاصله میان «قدرت موجود» و «توان اعمال قدرت» روزبه‌روز بیشتر می‌شود.

در تاریخ چند قرن اخیر، قدرت جهانی عمدتاً با قدرت دریایی پیوند داشته است. پرتغال نخستین قدرت اروپایی بود که با تسلط بر مسیرهای دریایی، شبکه‌ای جهانی از نفوذ ایجاد کرد. پس از آن هلند با ناوگان تجاری و دریایی خود جایگاه ممتازی یافت و سپس بریتانیا با نیروی دریایی خود به بزرگ‌ترین امپراتوری جهانی تبدیل شد؛ امپراتوری‌ای که بخش مهمی از قدرتش را از کنترل دریاها و گذرگاه‌های استراتژیک به دست می‌آورد. فرانسه نیز در دوره‌هایی رقیب جدی قدرت‌های دریایی اروپا بود.اما هیچ‌یک از این قدرت‌ها نتوانستند برتری خود را برای همیشه حفظ کنند. با فرسایش اقتصادی، ظهور رقبای جدید، جنگ‌های پرهزینه و تغییر موازنه جهانی، پرچم قدرت دریایی از دستی به دست دیگر منتقل شد و پس از جنگ جهانی دوم، آمریکا جای بریتانیا را گرفت.آمریکا نیز با تکیه بر دو ستون اصلی به قدرت مسلط جهان تبدیل شد: برتری نظامی و دریایی از یک سو و برتری اقتصادی، مالی و تکنولوژیک از سوی دیگر. …