بازار
ورودی یکی از مسیرهای این مجموعه، پشت در سبزرنگ مدرسه‌ای قدیمی پنهان شده است؛ مدرسه‌ای که دیگر کاربری آموزشی چندانی ندارد. اما این تنها یکی از راه‌های ورود و خروج به پناهگاهی است که در اعماق زمین گسترده شده است.
با ورود به زیرزمین، پس از پایین رفتن از چند پله، به فضایی میدان‌مانند می‌رسیم. در اطراف این میدان، چندین مسیر و محراب دیده می‌شود و سه راه پیش روی بازدیدکننده قرار می‌گیرد؛ مسیرهایی که هرکدام به بخش‌های متفاوتی از این مجموعه راه دارند.
علی صفری، رئیس شورای اسلامی روستای کرد علیا و متولی این پناهگاه زیرزمینی، می‌گوید این مجموعه حدود ۸۰ ورودی دارد که در کنار هرکدام، یک حلقه چاه آب و محرابی در سمت راست آن دیده می‌شود. او معتقد است قرار گرفتن محراب در سمت راست ورودی‌ها، با جایگاه مقدسات در معماری باستان ارتباط دارد.
نخستین مسیر، کوتاه‌ترین راه این مجموعه است. بااین‌حال، در همین مسیر نیز اتاق‌های بزرگی وجود دارد که سکوهایی برای نشستن در اطراف آنها ساخته شده است. مسیر در نهایت به تالاری بزرگ ختم می‌شود؛ فضایی که هنوز کاربری دقیق آن مشخص نیست. روی دیوارها نیز آثار ابزارهای حفاری، از جمله تیشه، چکش و کلنگ، به‌وضوح دیده می‌شود.
مسیر دوم هم به بن‌بست می‌رسد، اما فضاهای متفاوتی را در خود جای داده است. در یکی از بخش‌ها، ورودی دیگری دیده می‌شود که هنوز تخلیه نشده و چاه آب آن نیز در سمت راست قرار دارد. به گفته صفری، معماری این قسمت به‌صورت حفره‌حفره و نامنظم طراحی شده و از ساختار کلونی یا لانه موش الگو گرفته است.
در ادامه مسیر، تالاری بزرگ با سکوهایی در دو طرف دیده می‌شود. در انتهای تالار نیز فضایی شبیه جایگاه نشستن فردی خاص وجود دارد. اتاق‌های بزرگ و راهروهای متعدد این مجموعه، پرسش‌های زیادی درباره کاربری اصلی آن ایجاد میکنند.
صفری معتقد است تعدد ورودی‌ها و ساختار این فضاها با هدف حفظ سکوت و تمرکز افراد طراحی شده است. به باور او، این مجموعه در دوره‌های باستانی، از جمله دوره هخامنشی، کاربری معبد یا پرستشگاه داشته است. …
