تغییر سنگر چپ‌گرایان معاصر؛ از لغو مالکیت تا واسازی نهادهای اجتماعی | هیچ چیز تازه‌ای در چنته سوسیالیست‌ها نیست

به گزارش اقتصادنیوز، مفهوم سوسیالیسم در طول دو قرن اخیر دستخوش تحولات ساختاری و معنایی زیادی شده است. اگر سوسیالیسم کلاسیک و جریان‌های چپ سنتی در قرن نوزدهم و بیستم، تمرکز اصلی خود را بر تاریخ، اقتصاد، تضاد طبقاتی، ابزار تولید، طبقه کارگر (پرولتاریا) و نوسازی صنعتی قرار داده بودند، «چپ نو» که از دل تحولات پس از جنگ جهانی دوم و دهه ۱۹۶۰ میلادی سر برآورد، مسیر متفاوتی را برگزید. این جریان با گذر از محوریت مطلقِ «تولید و طبقه»، میدان مبارزه خود را به حوزه‌های فرهنگ، هویت، محیط‌زیست و واسازی نهادهای سنتی منتقل کرد. اندیشمندان چپ نو با نقد الگوهای سخت‌گیرانه و سرکوبگرانه شوروی و همچنین کاپیتالیسم غربی، کوشیدند تا بازتعریفی جدید از آزادی و عدالت ارائه دهند؛ بازتعریفی که برپایه نقد فرهنگ غالب، ساختارزدایی از سنت‌ها و بازتوزیع قدرت شکل گرفت. چندی از عدالت اجتماعی و راه سوم دم زدند، چندی خود را نهادگرا نامیدند و برخی نیز بر حقوق اقلیت‌ها تأکید کردند.

با این حال، آنچه امروز تحت عنوان سوسیالیسم جدید یا لیبرالیسم چپ در امتداد چپ نو شناخته می‌شود، تفاوت‌های مهمی با پیشگامان فکری خود پیدا کرده است. چپ‌گرایان امروزی که بیشتر در قامت فعالان محیط زیست، جنبش‌های هویت‌محور (Woke)، فمینیست‌های رادیکال و طرفداران سیاست‌های «مهار رشد» (Degrowth) ظهور یافته‌اند، به‌جای تلاش برای افزایش تولید و نوسازی جامعه، به سوی نفی مظاهر تمدن مدرن و انقباض اقتصادی حرکت می‌کنند.  سوسیالیسم پیش از مارکس

کم نیستند کسانی که بر این باورند سوسیالیسم تنها با کارل مارکس و پیروانش پا به جهان گذاشت. این باور نادرست است. حتی در اوایل قرن نوزدهم نیز آزمایش‌های سوسیالیستی مشخصی وجود داشت، برای نمونه آزمایش‌هایی که به ابتکار رابرت اوون (۱۷۷۱ – ۱۸۵۸) در اسکاتلند آغاز شد. او سبک زندگی و تولید «عادلانه‌تری» را در سر می‌پروراند که آن را در شهرک کارخانه‌ای «نیو لَنارک» به اجرا درآورد. خود او بعدها در ایالت ایندیانای آمریکا، کمون کمونیستی «نیو هارمونی» را تأسیس کرد. نیوهارمونی با لغو مالکیت خصوصی و پایان دادن به هرگونه رقابت شکل گرفت و تنها دو سال پس از تأسیس، این نخستین آزمایش کمونیستی دوران مدرن با شکست مواجه شد. …