شاعر عافیت­‌سوز؛ نگاهی گذرا به شعر مظاهر مصفا به مناسبت سالمرگ او

در کنار این دو ویژگی، آنچه مظاهر مصفا را در جامعه ادبی معرفی می­کند، صراحت و عافیت­سوزی اوست. دانشجوی بااستعداد دانشگاه تهران که به علت علاقه به دکتر مصدق، نزدیک به یک دهه منتظرالدفاع شد و نتوانست از رساله دکتری خود دفاع کند، در دوره دبستان هم به علت پافشاری در قواعد املایی که فقط خودش آن را می­پذیرفت، بارها تنبیه شد و در ادبخانه محبوس گردید، اما از عصیانش دست نکشید. در محیط کار و اداره نیز، داستان به همین منوال بود. با استخدام یک استاد برجسته که از گروه دیگری آمده بود مخالفت می­کرد و در مقابل رئیس دانشگاه قرار می­گرفت (صالحی، 1402: 138) و یا یک­بار در اداره فرهنگ قم برای گرفتن بودجه، شهردار را در اتاقش حبس کرد (همان. 105) و همه اینها شخصیتی عجیب می­آفرید که حداقل برای مردم عافیت­طلب امروز عجیب، اما دوست­داشتنی بود. خودش در این باره می­گوید: «من در تمام عمرم، مرئوس بسیار بدی بودم یعنی هرگز با کسی که نسبت به من سمت ریاست و وزارت داشت، سازگار نبودم... و همیشه رؤسا از من ناراضی بودند» (همان. 117).

پس وقتی درباره مظاهر مصفا سخن می­گوییم، با یک شخصیت سه بعدی طرف هستیم؛ پژوهشگر و استاد دانشگاه، شاعر، و فردی عصیانگر. در این یادداشت و به مناسبت سالمرگ ایشان، با نگاهی گذرا به گزیده اشعار دکتر مظاهر مصفا، حال و هوا و روزگار او را بررسی می­کنیم.

***

بخشی از شعر هر شاعری بازتاب زندگی شخصی او و دیدگاه اجتماعی­اش است. با این حال، این ویژگی به صورت مستقیم و گاه غیرمستقیم نمایان می­گردد. در شعر مظاهر مصفا نیز نشانه­هایی از زندگی و خاطرات او در برخورد با دیگران دیده می­شود؛ مانند اشاره شاعر به یک اتفاق و خاطره با شخصی معیّن:

یاد باد آن صباح شادی و شوق که ز مکتب مرا به در بردی

در جنوب و شمال گرداندی یا ز خاور به باختر بردی

با من از هر دری سخن راندی با تو از هر دری سخن راندم

از گذشته تو قصه­ها خواندی من از آینده قصه­ها خواندم (گزیده: 32) …