خزر؛ سه کشور، یک کریدور آزمون تبدیل توافق سیاسی به تجارت واق

سید کاظم عابدی، کارشناس اقتصادی:  مسعود پزشکیان، ولادیمیر پوتین و الهام علی‌اف، رؤسای‌جمهوری ایران، روسیه و جمهوری آذربایجان، روز ۹ اکتبر ۲۰۲۶ در ترکمنستان دیدار و درباره گسترش همکاری‌های اقتصادی، تجاری و منطقه‌ای بویژه در حوزه خزر، گفت‌وگو کردند. خبرگزاری دولتی ایران و رسانه‌های روسی و منطقه‌ای بر ضرورت استفاده بیشتر از ظرفیت‌های مشترک سه کشور تأکید کرده‌اند. این دیدار در شرایطی انجام شد که توسعه کریدور بین‌المللی حمل‌ونقل شمال–جنوب، افزایش ظرفیت جابه‌جایی کالا و بهبود ارتباطات مرزی، همچنان از موضوعات مهم همکاری اقتصادی منطقه است. برای ایران، ارزش اقتصادی همکاری سه‌جانبه زمانی آشکار می‌شود که توافق‌های سیاسی به کاهش قابل‌اندازه‌گیری هزینه و زمان حمل، افزایش حجم تجارت و ایجاد درآمد برای شرکت‌های ایرانی منجر شود.

 چرا این دیدار اهمیت اقتصادی دارد؟ 

سه کشور در موقعیت‌های متفاوت اما مکمل در شبکه تجارت منطقه‌ای قرار دارند. ایران به آب‌های جنوبی، بنادر خلیج فارس و دریای عمان و مسیرهای زمینی منتهی به بازارهای منطقه دسترسی دارد؛ روسیه بازار بزرگی برای کالاهای وارداتی و یکی از طرف‌های اصلی تجارت در خزر است؛ جمهوری آذربایجان نیز در مسیر زمینی غربی کریدور شمال–جنوب جایگاه ترانزیتی دارد. 

این ترکیب جغرافیایی می‌تواند فرصت‌هایی برای حمل کالا، صادرات محصولات ایرانی، توزیع منطقه‌ای و همکاری‌های صنعتی ایجاد کند. بااین‌حال، نزدیکی جغرافیایی به‌تنهایی مزیت تجاری نمی‌سازد. هزینه‌های تخلیه و بارگیری، معطلی مرزی، تشریفات گمرکی، ظرفیت خطوط ریلی و بندری و قابلیت اتکای برنامه حمل، تعیین می‌کنند که یک مسیر واقعاً رقابتی باشد یا خیر. به‌همین دلیل، اهمیت دیدار اخیر را باید نه صرفاً در تأکید بر روابط دوستانه، بلکه در ظرفیت آن برای ایجاد سازوکارهای اجرایی و رفع موانع موجود ارزیابی کرد.

کریدور شمال–جنوب؛ جایی که منافع سه کشور به یکدیگر می‌رسند  …