ایران و گنجینه هنرهای معاصر

به‌تازگی نمایشگاهی با عنوان «جست‌وجوی ایران» در «موزه هنرهای معاصر تهران» برگزار شده است. این نمایشگاه که به بازنمایی مفهوم ایران در آثار هنرمندان می‌پردازد، بیش از آنکه صرفاً رویدادی فرهنگی باشد، عرصه‌ای برای پرسشگری درباره برساخت این مفهوم در گنجینه هنر مدرن است. گردآوری بیش از صد اثر در هفت بخش، فرصتی فراهم کرده است تا نه‌فقط محتوای آثار، بلکه چیدمان و معماری فضایی نمایشگاه نیز بررسی شود. پرسشی که در مواجهه با این آثار مطرح می‌شود، این است که «ایران» در آن‌ها چگونه دیده و ساخته می‌شود؟ پاسخ به این پرسش در مواجهه مخاطب با معنای هر اثر و در زمینه فرهنگی و تجربه زیسته او شکل می‌گیرد. ازاین‌رو، خوانش حاضر می‌کوشد توصیفی از چیدمان و تجربه مواجهه ارائه دهد.

چیدمان آثار در هر گالری پیرامون موضوعی خاص سازمان یافته است و هر بخش، وجهی از مفهوم چندلایه ایران را بازنمایی می‌کند. بخش طبیعت و منظره در بالاترین سطح قرار دارد و آثاری از «سهراب سپهری»، «عباس کیارستمی»، «داود امدادیان» و دیگران را در بر می‌گیرد که ملموس‌ترین و بی‌واسطه‌ترین تجربه ایران را صورت‌بندی می‌کنند. این بخش، رابطه انسان و طبیعت را به‌مثابه نخستین لایه هویتی نشان می‌دهد و آسان‌ترین نقطه ورود برای مخاطب است. در ادامه، بخش میراث معنوی و زندگی با آثاری از «ایرج زند»، «هوشنگ پزشک‌نیا»، «جلیل ضیاپور»، «منوچهر شیبانی»، «ناصر اویسی»، «رضا بانگیز» و دیگران، مسیر را از «طبیعت» به «فرهنگ» تغییر می‌دهد و مخاطب را به جهان سنت‌ها و زندگی روزمره‌ای می‌برد که نسل‌به‌نسل منتقل شده‌اند. گویی ایران از «منظره» به «شیوه زندگی» بدل می‌شود. بخش بعدی با محوریت خط و زبان و آثاری از «پرویز تناولی»، «حسین زنده‌رودی»، «محمد احصایی» و دیگران، «نوشتار» را به‌عنوان انتزاعی‌ترین حامل فرهنگ و ابزار درک بخش‌های پیشین برجسته می‌کند. …