چرا پزشکان در سیستان و بلوچستان نمی‌مانند؟ /استراتژی وزارت بهداشت برای ماندگاری پزشکان

وی افزود: در حوزه تربیت نیروی انسانی، طی سه دهه گذشته افزایش تقریباً پنج درصدی داشته‌ایم. برای مثال، در رشته پزشکی از حدود دو تا سه هزار دانشجو در دهه ۶۰ به حدود هشت هزار دانشجو در سال ۱۴۰۰ رسیدیم؛ یعنی در طول سه دهه، تعداد دانشجویان پزشکی تقریباً چهار برابر شده است.

جعفریان ادامه داد: البته از سال ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ یک افزایش نسبتاً زیادی در ظرفیت پزشکی داشتیم که در واقع حجم قابل توجهی از دانشجو را در رشته‌های پزشکی و دندانپزشکی ایجاد کرد. در سایر رشته‌ها نیز همان افزایش و نسبت حدود پنج درصد، با یک شیب منطقی ادامه داشته است.

مشاور عالی و قائم‌مقام وزیر بهداشت با بیان اینکه از نظر تربیت نیروی انسانی، مشکل اساسی نداریم، اظهار کرد: به همین دلیل است که می‌گوییم در زمینه تربیت نیروی انسانی خیلی مشکل نداریم و به اندازه کافی نیروی انسانی تربیت کرده‌ایم. اشکالی که اتفاق می‌افتد، یکی این است که متقاضیان رشته‌های مختلف، توزیع استانی مناسبی ندارند؛ یعنی در بعضی استان‌ها در برخی رشته‌ها تعداد زیادی نیروی بیکار داریم، اما در همان رشته در بعضی استان‌های دیگر تعداد زیادی جای خالی وجود دارد.

وی توضیح داد: برای مثال، در سیستان و بلوچستان، چه در حوزه پرستاری و چه در فوریت‌های پزشکی، کمبود جدی داریم، در حالی که در برخی استان‌های غربی و شمالی کشور نیروی مازاد داریم و در همان رشته، افراد بیکار هستند.

جعفریان با بیان اینکه این موضوع تا حدودی طبیعی است، گفت: طبیعی است کسی که مثلاً اهل کردستان است، داوطلب نباشد که به سیستان و بلوچستان بیاید و در این حوزه کار کند.

وی درباره راهکارهای وزارت بهداشت برای حل این مشکل اظهار کرد: در این زمینه دو، سه راهکار داریم. در مورد گروه پزشکی، بحث تعهد خدمت در مناطق محروم چندین سال است، بیش از ۱۰ سال، که در حال اجراست.

او با اشاره به افزایش ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی از حدود سال ۱۴۰۰ گفت: این نیروهایی که متعهد هستند، به تدریج وارد نظام سلامت خواهند شد. ما فقط در یک بازه پنج‌ساله حدود هزار و ۷۰۰ پزشک عمومی متعهد خدمت در سیستان و بلوچستان داریم که بخشی از مسئله را حل می‌کند.

جعفریان تأکید کرد: آنچه ما معتقدیم بیشتر می‌تواند مشکل را حل کند، چیزی غیر از تعهد خدمت است و آن، انتخاب افراد بومی برای تحصیل و کار است؛ یعنی افراد در استان سیستان و بلوچستان آموزش ببینند، همین‌جا درس بخوانند و همین‌جا کار کنند.

وی افزود: اگر این اتفاق درست رقم بخورد و درست اجرا شود، به جای اینکه بخواهیم فردی را که در جای دیگری ساکن است، متعهد کنیم که در یک منطقه دیگر خدمت کند، فردی را که بومی یک منطقه است، در همان‌جا آموزش می‌دهیم و همان‌جا نیز به کار می‌گیریم.

مشاور عالی و قائم‌مقام وزیر بهداشت با اشاره به اجرای این سیاست در برخی رشته‌ها گفت: این موضوع در مورد رشته‌هایی مانند پرستاری و فوریت‌های پزشکی در وزارتخانه مصوب شده و امسال اجرا می‌شود. در کنکور امسال، برای مناطقی که با کمبود پرستار و نیروی فوریت‌های پزشکی مواجه هستند، ظرفیت مربوط به دانشجویان بومی همان مناطق اختصاص خواهد یافت.

وی این اقدام را حرکتی بسیار تعیین‌کننده دانست و گفت: این حرکت فوق‌العاده تعیین‌کننده است؛ کما اینکه امروز شما هم دیدید، بسیاری از همکاران ما که در استان سیستان وبلوچستان هستند به نوعی بومی همین منطقه هستند و ماندگار شده‌اند. افرادی که بومی نیستند، با پایان طرحشان طبیعتاً منطقه را ترک می‌کنند و می‌روند.

جعفریان ادامه داد: در مورد گروه پزشکی هم باید همین کار را انجام دهیم؛ یعنی ظرفیت گروه پزشکی و دندانپزشکی را نیز به همین نسبت در این استان اختصاص دهیم. دانشکده‌هایی که در اینجا دانشجوی پزشکی می‌پذیرند، مانند دانشکده زاهدان یا ایرانشهر، باید دانشجویانی بگیرند که عمدتاً متعلق به همین استان باشند، همین‌جا درس بخوانند و در همین منطقه خدمت کنند. وی افزود: این کار چند مزیت دارد؛ نیاز به خوابگاه کمتر می‌شود، افراد در کنار خانواده خود هستند و از خانواده دور نمی‌شوند تا عوارض ناشی از دوری از خانواده را داشته باشند. از سوی دیگر، فردی که بومی منطقه است، با محیط آشناست و طبیعتاً نسبت به کسی که از جای دیگری آمده، راحت‌تر می‌تواند در این محیط کار و زندگی کند.

افزایش ظرفیت به‌تنهایی مشکل کمبود نیروی انسانی را حل نمی‌کند

مشاور عالی و قائم‌مقام وزیر بهداشت با تأکید بر اینکه نگهداشت نیروی انسانی با تربیت نیرو کاملاً متفاوت است، اظهار کرد: نگهداشت نیرو به‌طور کلی با تربیت نیروی انسانی کاملاً متفاوت است. این‌طور نیست که هرچه تعداد دانشجو را افزایش دهیم، به همان نسبت نیروی بیشتری در مناطق محروم داشته باشیم. باز هم اگر فردی نخواهد به اینجا بیاید، نمی‌آید و ما نمی‌توانیم همه این مسئله را با اجبار حل کنیم.

وی تصریح کرد: یا باید انگیزه‌های دیگری مانند انگیزه‌های ارتقای شغلی یا انگیزه‌های مالی را تقویت کنیم، یا از این مزیت استفاده کنیم که افراد بومی همین منطقه را برای تحصیل و کار در همین منطقه آماده کنیم.

جعفریان گفت: با این برنامه‌ای که اکنون در حال اجرای آن هستیم و با این دو، سه برنامه، فکر می‌کنم در بازه پنج‌ساله باید بخش زیادی از این کمبودها حل شود.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا افزایش ظرفیت پزشکی به معنای افزایش دسترسی مردم به پزشک است، اظهار کرد: افزایش ظرفیت پزشکی به هیچ وجه مساوی با رفع مشکل نیروی انسانی نیست. ما سال‌هاست که این افزایش ظرفیت را انجام می‌دهیم و موضوع جدیدی نیست، اما همچنان مناطقی که کمبود نیرو داشته‌اند، کمبود دارند.

مشاور عالی وزیر بهداشت ادامه داد: ما یا باید انگیزه مالی ایجاد کنیم که به نظر من این هم جزو ضرورت‌هاست. برای مثال، یک بیمارستان ۳۲ تختخوابی مانند بیمارستان امام حسین(ع) در کنارک را در نظر بگیرید. حتی با وجود توسعه این بیمارستان به ۶۴ تخت، تقریباً در هیچ شرایطی از نظر اقتصادی به‌صرفه نیست و همیشه زیان‌ده خواهد بود.

وی افزود: از سوی دیگر، بیماردهی این بیمارستان نیز آن‌قدر نیست که افرادی که برای ویزیت بیماران مراجعه می‌کنند، بتوانند درآمد کافی کسب کنند. راه‌حل چیست؟ راه‌حل این است که بگوییم یک عدد ثابت به افرادی که برای خدمت به این مناطق می‌آیند پرداخت می‌کنیم.

جعفریان با بیان اینکه تأمین این منابع نیازمند حمایت دولت است، گفت: این منابع باید از بودجه دولتی تأمین شود. ما باید نوعی سوبسید را در بودجه دولتی برای این موضوع تصویب کنیم.

وی تصریح کرد: مشکلی که الان وجود دارد این نیست که نمی‌دانیم باید چه کاری انجام دهیم؛ مسئله این است که منابع آن وجود ندارد. الان روشن است که اگر می‌خواهیم در مناطق محروم، پزشک عمومی و متخصص، چه در برنامه پزشک خانواده و چه در سایر خدمات درمانی، داشته باشیم، در مناطقی که بیماردهی کافی ندارند و انگیزه‌های دیگری برای رفتن افراد وجود ندارد، باید بتوانیم یک عدد ثابت را در نظر بگیریم که افراد را جذب کند؛ چه برای پرستار، چه برای ماما و چه برای پزشک.

مشاور عالی و قائم‌مقام وزیر بهداشت افزود: اگر بخواهیم این مسئله را حل کنیم، راهش همین است؛ اما علت اینکه تاکنون این اتفاق نیفتاده، این است که منابع کافی برای انجام این کار در بخش دولتی وجود ندارد.

وی ادامه داد: البته ما به دنبال این موضوع هستیم. معاونت درمان پیگیر این موضوع بوده‌اند، اعداد و ارقام مورد نیاز را استخراج کرده‌اند و مطرح هم کرده‌اند که این موضوع در قانون بودجه بیاید. اگر در این زمینه موفق شویم، اساساً مدل مسئله ما تغییر می‌کند و شاید در اینجا داوطلب بیشتری هم پیدا شود. منطق کار نیز همین است که مسئله را با این روش حل کنیم. اجرای درست پزشک خانواده می‌تواند کمبود پزشک عمومی در مناطق محروم را کاهش دهد

جعفریان در پاسخ به این پرسش که آیا برنامه پزشک خانواده می‌تواند کمبود پزشک در مناطق برخوردار و به‌ویژه مناطق محروم را کاهش دهد، گفت: اگر برنامه پزشک خانواده را درست اجرا کنیم، کمبود پزشک در مناطق کمتر برخوردار حتماً باید تا حد زیادی حل شود؛ البته باز هم این موضوع تابع همان مسئله است.

وی افزود: اگر بخواهیم یک پزشک عمومی را به منطقه‌ای بفرستیم که به صورت طبیعی انگیزه کافی برای حضور در آنجا ندارد، باید پرداخت مناسب، مطمئن و به‌موقع داشته باشیم. اگر این موارد نباشد، اجرای برنامه عملی نیست.

مشاور عالی وزیر بهداشت تأکید کرد: پزشک عمومی باید بداند وقتی به منطقه‌ای رفت و خدمتش را شروع کرد، در ابتدای هر ماه مبلغ مناسب و به صورت منظم به او پرداخت می‌شود؛ نه اینکه یک روز پرداخت کنیم، یک روز پرداخت نکنیم یا پرداخت شش ماه به تأخیر بیفتد. با این شرایط نمی‌توان برنامه را شکل داد.

وی گفت: تلاش همکاران ما در بخش پزشکی خانواده اکنون همین است که این موضوع را حل کنند. اگر این کار را درست انجام دهیم، آن مناطقی که در حال حاضر از نظر پزشک محروم هستند، قاعدتاً باید مشکلشان حل شود.

وی ادامه داد: اما اگر در برنامه پزشک خانواده بتوانیم طراحی موجود را درست اجرا کنیم و بیمه‌ها همکاری کنند و سهم خودشان را به‌موقع پرداخت کنند، می‌توان امیدوار بود که مسئله تا حد زیادی حل شود.

مشاور عالی و قائم‌مقام وزیر بهداشت با اشاره به تأخیر در پرداخت کارانه کادر درمان گفت: در چارچوبی که اکنون هستیم، کارانه در استان سیستان و بلوچستان در آبان‌ماه سال گذشته پرداخت شده، است. چنین تأخیری در پرداخت کارانه چیزی نیست که قابل دفاع باشد و نیروی انسانی ما را ناراضی می‌کند. با این مدل نمی‌توان برنامه را اجرا کرد.

وی افزود: اگر بتوانیم برنامه پزشک خانواده را به صورت درست حمایت کنیم و پرداخت‌ها به‌موقع باشد، فکر می‌کنم مشکل ما در بخش پزشکان عمومی تا حدود زیادی حل شود.

جعفریان درباره پزشکان متخصص نیز گفت: در مورد متخصصان نیز باید همین مسئله را ببینیم؛ یعنی آن چیزی که در سطح دو خدمات ارائه می‌شود باید به شکلی باشد که جذابیت کافی برای متخصص داشته باشد تا بخواهد به منطقه‌ای بیاید که شهر خودش نیست و به‌طور طبیعی انگیزه زیادی برای ماندن در آنجا ندارد. باید بتوانیم شرایطی ایجاد کنیم که متخصص را در آن منطقه راضی و ماندگار نگه داریم. چابهار؛ منطقه‌ای با طبیعت منحصربه‌فرد و ظرفیت‌های قابل توجه

جعفریان در ادامه با اشاره به بازدید خود از مراکز درمانی کنارک و چابهار و سواحل مکران اظهار کرد: منطقه چابهار و در واقع سواحل مکران، مجموعه‌ای از مناطقی هستند که شاید به نوعی در کشور ما منحصربه‌فرد باشند. بیمارستان امام حسین(ع) کنارک؛ ارائه خدمت با امکانات محدود

مشاور عالی و قائم‌مقام وزیر بهداشت درباره نخستین مقصد بازدید خود در این سفر گفت: ما بازدید را از بیمارستان امام حسین(ع) کنارک شروع کردیم. این بیمارستان یک بیمارستان ۳۲ تختخوابی است که البته مقداری افزایش ظرفیت داده و ساختمان آن قدیمی است.

وی ادامه داد: این بیمارستان با امکانات بسیار محدود و فضای کمی در حال ارائه خدمت است.

مشاور عالی و قائم‌مقام وزیر بهداشت، در ادامه تشریح بازدیدهای خود از مراکز درمانی و بهداشتی جنوب استان سیستان و بلوچستان، با اشاره به وضعیت بیمارستان امام حسین(ع) کنارک اظهار کرد: این بیمارستان توجه قابل توجهی به مردم کنارک دارد و تنها مرکز دولتی است که در این شهر خدمات درمانی ارائه می‌کند، اما با مشکلات متعددی مواجه است.

وی افزود: یکی از مهم‌ترین مشکلات این بیمارستان، فعال نبودن اتاق عمل است و به همین دلیل عملاً مجبور هستند بیماران داخلی را پذیرش کنند و سایر بیمارانی را که نیاز به خدمات تخصصی‌تر یا جراحی دارند، به مراکز دیگر ارجاع دهند.

جعفریان با اشاره به تلاش کادر درمان این بیمارستان گفت: همکاران عزیز ما در آنجا مشغول خدمت بودند. متخصص داخلی ما در آنجا، که تنها متخصص داخلی بیمارستان نیز بود و مسئولیت بیمارستان را هم بر عهده داشت، همه بیماران مراجعه‌کننده را تحت پوشش قرار می‌داد و تلاش می‌کرد امور آنها را انجام دهد و کاملاً بر کار خود مسلط بود.

مشاور عالی و قائم‌مقام وزیر بهداشت ادامه داد: جالب بود که این پزشک اهل آذربایجان بود و اکنون در حال گذراندن خدمت خود در این منطقه است. من واقعاً از همت ایشان برای اینکه کار مردم در آنجا انجام شود و پیگیری‌هایی که داشتند، تشکر میکنم؛ با وجود فشار بسیار زیادی که روی ایشان بود و حجم بالای مراجعات و کار، با جدیت مشغول خدمت بودند.

وی همچنین درباره وضعیت زیرساخت‌های بهداشتی کنارک گفت: در کنار بیمارستان امام حسین(ع)، یک مرکز بهداشتی داشتیم و همچنین ساختمانی که شاید مربوط به حدود ۲۰ تا ۳۰ سال قبل، بود. بخش‌های زیادی از این ساختمان اکنون غیرقابل استفاده است و از آن به عنوان خوابگاه استفاده می‌شود. بیمارستان نبوت کنارک؛ ظرفیتی درمانی که می‌تواند در خدمت مردم کنارک قرار گیرد

جعفریان در ادامه به بازدید از بیمارستان نبوت کنارک اشاره کرد و گفت: بیمارستان نبوت مربوط به نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران است. بیمارستان بسیار شیک، تمیز، مناسب و خوش‌ساختی است که توسط ارتش ساخته شده و شاید بتواند بخشی از مشکلات درمانی شهر و منطقه را نیز حل کند.

وی افزود: منتها به دلیل اینکه این بیمارستان با بیمه‌های پایه قرارداد ندارد، شاید مردم نتوانند به آنجا مراجعه کنند چراکه مسائل مربوط به تعرفه و موارد مشابه می‌تواند مشکلاتی ایجاد می‌کند. از سوی دیگر، نیروی انسانی ما نیز به دلیل همین دوگانگی موجود، نمی‌تواند در آنجا مشغول به کار شود.

مشاور عالی وزیر بهداشت تأکید کرد: شاید مهم‌ترین اقدام ما در آن منطقه این باشد که بتوانیم با یک مدل، حال خرید راهبردی یا هر روش دیگری، از امکانات بسیار خوبی که در این بیمارستان وجود دارد برای مردمی که از بیمه‌های پایه استفاده می‌کنند بهره ببریم و این ظرفیت را در خدمت مردم قرار دهیم.

وی گفت: فکر می‌کنم در کنارک مهم‌ترین کاری که می‌توان انجام داد، همین است؛ یعنی بتوانیم از ظرفیت موجود بیمارستان نبوت برای ارائه خدمات به مردم استفاده کنیم. پروژه بیمارستان ۵۴۰ تختخوابی چابهار؛ ضرورت تأمین همزمان منابع مالی

جعفریان در ادامه با اشاره به پروژه بیمارستان ۵۴۰ تختخوابی چابهار اظهار کرد: در چابهار پروژه‌ای وجود دارد که به پروژه ۵۴۰ تختخوابی معروف است. این بیمارستان بر اساس ایده ۵۴۰ تختخوابی طراحی شده و در حال حاضر فونداسیون آن آغاز شده است.

وی افزود: بر اساس مصوبات دولت و طرح توسعه استان سیستان و بلوچستان، قرار است در فاز نخست، ۲۵۰ تخت این بیمارستان به بهره‌برداری برسد.

مشاور عالی و قائم‌مقام وزیر بهداشت با اشاره به چالش‌های تأمین منابع مالی این پروژه گفت: این پروژه از نظر تأمین منابع با چالش‌هایی مواجه است. مقرر شده ۵۰ درصد منابع از محل مولدسازی و ۵۰ درصد از محل سازمان برنامه تأمین شود، اما تأمین این منابع با مشکل مواجه است. موضوع مولدسازی هنوز به نتیجه نرسیده و سازمان برنامه نیز باید سهم خود را پس از اینکه دانشگاه مولدسازی را انجام داد، پرداخت کند. البته کارگاه فعال بود، اما نه با آن میزان فعالیتی که برای این پروژه لازم است.

جعفریان تصریح کرد: با توجه به هدفی که در سند توسعه استان آمده و مقرر شده این پروژه در سال ۱۴۰۷ تکمیل شود، اگر قرار باشد بخش ۲۵۰ تختخوابی بیمارستان تا سال ۱۴۰۷ تکمیل شود، حتماً باید هر دو بازوی تأمین مالی، یعنی مولدسازی و سازمان برنامه، به سرعت به نتیجه برسند.

وی افزود: هم مولدسازی باید خیلی سریع به نتیجه برسد و هم سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی، منابعی را که از طرف دولت برای این پروژه تکلیف شده است، تأمین کند. بیمارستان امام علی(ع) چابهار؛ بیمارستانی پرتردد با نیاز جدی به بازسازی

جعفریان در ادامه با اشاره به بازدید از بیمارستان امام علی(ع) چابهار گفت: در بازگشت، به بیمارستان امام علی(ع) چابهار رفتیم که بزرگ‌ترین بیمارستان این ناحیه و در واقع جنوب استان سیستان و بلوچستان است.

وی افزود: بیمارستان نسبتاً شلوغی بود و اورژانس پرمراجعه‌ای داشت. در همین بازدید، اورژانس قدیمی بیمارستان به قسمتی که بازسازی شده بود منتقل شده و ما از قسمت بازسازی‌شده بازدید کردیم.

مشاور عالی و قائم‌مقام وزیر بهداشت ادامه داد: البته باز هم بیمار و مراجعات بسیار زیادی وجود داشت، به‌خصوص مراجعاتی که در بخش زنان و زایمان و اتاق زایمان انجام می‌شود، بسیار قابل توجه است.

وی تصریح کرد: تعداد موالید در این استان بالاست و تعداد زایمان‌ها و سزارین‌هایی که انجام می‌شود نیز بالاست؛ بنابراین این موضوع نیازمند توجه ویژه است.

جعفریان گفت: از اتاق عمل زایمان و اتاق‌های قبل از زایمان نیز بازدید کردیم. این بیمارستان اکنون با حدود ۲۵۰ تخت در حال خدمت‌رسانی است، اگرچه ظرفیت واقعی آن کمتر از این میزان است، اما به دلیل نیاز موجود، از حداکثر فضاهای بیمارستان استفاده کرده‌اند.

وی با قدردانی از تلاش کادر درمان این بیمارستان اظهار کرد: همکاران ما در آنجا تلاش زیادی می‌کنند، اما وضعیت فیزیکی بیمارستان نیازمند بازسازی است. دانشکده نیز این کار را آغاز کرده و بخش به بخش جابه‌جایی، مقاوم‌سازی و بازسازی را انجام می‌دهد.

مشاور عالی وزیر بهداشت افزود: این اقدام ضروری است تا زمانی که پروژه اصلی و جایگزین به نتیجه برسد، بتوان شرایط موجود را مدیریت کرد و خدمات درمانی را با کیفیت مناسب‌تری به مردم ارائه داد. بازدیدهای گسترده وزارت بهداشت در سیستان و بلوچستان برای شناسایی اولویت‌های سلامت

جعفریان در جمع‌بندی بازدیدهای روز گذشته خود اظهار کرد: این مجموعه، بازدیدهای ما در شهر چابهار بود که از کنارک شروع شد، به چابهار و دشتیاری رفتیم. این بازدیدها در چهار تیم انجام می‌شود. رفع محرومیت‌های مزمن سلامت؛ از اصلاح قوانین تا تأمین منابع

جعفریان با بیان اینکه کمبودها و کاستی‌های زیادی در حوزه سلامت استان سیستان و بلوچستان وجود دارد، اظهار کرد: بالاخره همه ما می‌دانیم که کمبود و کاستی‌های زیادی در حوزه سلامت وجود دارد که باید تلاش کنیم آنها را برطرف کنیم. بعضی از این مسائل در اختیار خود ماست، بعضی دیگر نیاز به ضوابط و قوانینی دارد که باید اصلاح شود و برخی نیز به منابع مالی مربوط است. هر کدام از این موارد را باید در حد توان خودمان ارتقا دهیم.

مشاور عالی وزیر بهداشت درباره ابعاد این سفر نیز گفت: اینکه ما با این تیم نسبتاً بزرگ، مجموعه همکارانمان در این سفر را تشکیل داده‌ایم، شاید چیزی نزدیک به ۲۵ نفر از واحدهای مختلف وزارتخانه، مدیریت‌ها شاید چنین سفری به استان بی‌سابقه باشد. اما حضور در این حجم و به‌خصوص حضور گسترده در این استان، یعنی استان سیستان و بلوچستان، اهمیت ویژه‌ای دارد؛ استانی که همه ما می‌دانیم محرومیت‌های مزمن زیادی دارد.

جعفریان با اشاره به وسعت استان سیستان و بلوچستان گفت: این استان بسیار پهناور است و فاصله شمال تا جنوب آن چیزی حدود هزار کیلومتر است. سیستان و بلوچستان از جنبه‌های مختلف فرهنگی، امنیتی و علمی و از جهات گوناگون دارای اهمیت است و هدف ما این است که بتوانیم یک برداشت کلی و واقعی از همه استان داشته باشیم و هر آنچه را که می‌توان برای کمک به حوزه سلامت آن انجام داد، انجام دهیم.