ساختن کافی نیست

خدایار خاشع، دبیر کمیته شرکت‌های سرمایه‌گذار در آزادراه‌ها: آمریکا نمونه بسیار جالبی است، بخش مهمی از شبکه بزرگراهی آمریکا در دوران پس از جنگ جهانی دوم و بویژه در عصر آیزنهاور ساخته شد، شبکه‌ای عظیم که آمریکا را به هم متصل کرد و یکی از پایه‌های رشد اقتصادی این کشور شد. امروز اما بخش مهمی از مسأله آمریکا دیگر «ساختن» نیست، بلکه مسأله نگهداری، نوسازی و بازسازی همان سرمایه عظیم گذشته است.

گزارش سال ۲۰۲۵ انجمن مهندسان عمران آمریکا، با وجود بهبود نسبت به سال‌های قبل، همچنان به زیرساخت آمریکا نمره کلی C داده است؛ و برای برخی بخش‌های حمل‌ونقل، وضعیت نامطلوب‌تری گزارش شده است. در مورد پل‌ها نیز آمریکا بیش از ۶۲۳ هزار پل دارد که متوسط عمر آنها حدود ۴۷ سال است و برای رساندن پل‌ها به وضعیت مطلوب، شکاف مالی بزرگی وجود دارد.

این به معنای ناتوانی آمریکا نیست و برعکس آمریکا هنوز از بزرگ‌ترین قدرت‌های مهندسی جهان است، مسأله این است که ساختن یک زیرساخت جدید در آمریکا امروز با دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ تفاوت بنیادی دارد. هزینه زمین، الزامات زیست‌محیطی، فرآیندهای طولانی اخذ مجوز، مخالفت‌های محلی، تعدد نهادهای تصمیم‌گیر و پیچیدگی تأمین مالی، اجرای پروژه‌های بزرگ را بسیار دشوار و زمانبر کرده است.بنابراین آمریکا با یک مسأله کلاسیک مواجه شده است و آن این است که کشوری که سرمایه زیرساختی عظیمی ساخته، اکنون باید بخش بزرگی از توان مالی خود را صرف حفظ همان سرمایه کند.اما چین مسیر دیگری را طی کرده است. چین در دو سه دهه اخیر، با یک سیاست متمرکز و بلندمدت، همچنان به ساختن ادامه داده است. شبکه راه‌آهن سریع‌السیر چین در پایان سال ۲۰۲۵ از ۵۰ هزار کیلومتر عبور کرده و فقط طی سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ حدود ۱۲ هزار کیلومتر خط سریع‌السیر جدید به بهره‌برداری رسیده است. بنابراین، چین هنوز در مرحله‌ای است که «شبکه جدید» می‌سازد و آمریکا بیشتر در مرحله‌ای است که «شبکه موجود» را حفظ و بازسازی می‌کند. و این دو تفاوت بزرگی با یکدیگر دارند.اما از اینجا به بعد، داستان برای ما در ایران اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

ایران؛ نه چین هستیم و نه آمریکا …