گنجینه‌ای میان مرمت و رکود؛ وجود چالش در سرنوشت بافت تاریخی اصفهان

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها، کوروش دیباج: اصفهان را شهری می‌شناسیم که قرن‌ها در آن، معماری فقط برای ساختن سرپناه نبوده است؛ خانه‌ها، بازارها، گذرها، سراها و میدان‌هایش در کنار یکدیگر، شیوه‌ای از زندگی را شکل داده‌اند که حاصل پیوند هنر، اقتصاد، فرهنگ و روابط اجتماعی بوده است. اما امروز، پرسش این است که از این میراث گسترده چه سهمی در زندگی جاری شهر باقی مانده است؟

وقتی خانه‌ای تاریخی مرمت می‌شود، اما محله پیرامون آن از ساکنان قدیمی خالی می‌ماند؛ وقتی بنایی ارزشمند به مقصدی برای بازدید تبدیل می‌شود، اما پیوندش با زندگی روزمره مردم سست‌تر می‌شود؛ و وقتی بخشی از تاریخ شهر در برابر چشم ما ایستاده، اما توان ساختن آینده را ندارد، آیا می‌توان از حفاظت میراث سخن گفت، بی‌آنکه درباره سرنوشت زندگی در آن پرسید؟

مسئله بافت تاریخی اصفهان فقط فرسودگی بناها یا کمبود سرمایه‌گذار نیست؛ مسئله، فاصله‌ای است که میان ارزش تاریخی این محدوده و توان آن برای تولید ثروت، حفظ سکونت و بازآفرینی زندگی شکل گرفته است. بافتی که می‌تواند زمینه اشتغال، گردشگری، رونق کسب‌وکارهای محلی و تقویت هویت شهری را فراهم کند، در بخش‌هایی با گسست کالبدی، دشواری‌های رفت‌وآمد، هزینه‌های سنگین مرمت، مشکلات مالکیت و پراکندگی مدیریت روبه‌روست.

در چنین شرایطی، حتی مرمت موفق یک خانه نیز لزوماً به معنای احیای محله نیست؛ همان‌طور که افزایش رفت‌وآمد گردشگران، به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که ساکنان قدیمی در شهر تاریخی خود بمانند یا منافع اقتصادی این حضور به جامعه محلی برسد.

تفاوت تجربه اصفهان با شهرهایی چون کاشان و یزد، این پرسش جدی را پیش می‌کشد که چرا شهری با چنین پشتوانه تمدنی و معماری، هنوز نتوانسته است همه ظرفیت‌های بافت تاریخی خود را به چرخه‌ای پایدار از ارزش‌آفرینی تبدیل کند؟ شاید پرسش اصلی این نباشد که اصفهان چه اندازه میراث تاریخی دارد؛ بلکه این باشد که چرا این میراث، با وجود همه ارزش‌هایش، هنوز نتوانسته است به اندازه ظرفیت خود برای شهر و شهروندانش زندگی و ثروت بسازد؟

مرمت بناها بدون جان گرفتن محله‌ها

مژگان ابراهیمی، معمار و فعال حوزه مطالعات بافت تاریخی اصفهان، گستردگی و پراکندگی عناصر تاریخی را یکی از تفاوت‌های مهم اصفهان با برخی شهرهای موفق در احیای میراث می‌داند. …