[محمد محمودهاشمی] درباره کودتای ۲۸ مرداد

گویی با گذشت ۷۳ سال از این واقعه مهم تاریخی بازیگران عرصه این رخداد همچنان در صحنه سیاست ایران حضور دارند و برخی از تحلیلگران شاخه‌های مختلف علوم انسانی کودتای ۲۸ مرداد را نه به سان یک واقعه که به تاریخ سپرده شده، بلکه به عنوان آنچه که در امروز ما ساری و جاری است می‌انگارند. گویی فارغ از این مسأله مهم در عرصه تاریخ‌پژوهی هستند که هر واقعه تاریخی را باید در بستر آن زمان و با توجه به شرایط خاص آن لحظات مورد واکاوی قرار داد.

 در مجموع دو نوع نگاه به نهضت ملی نفت و عملکرد رهبر آن دکتر محمد مصدق وجود دارد. نگاهی که این نهضت و عملکرد رهبران آن را در قالب زمانه خود و بر اساس تأمین منافع ملت در آن روزگار می‌بیند و اشتباهات را  ناگزیر دانسته و در مجموع کارنامه نهضت ملی را مثبت ارزیابی می‌کند و نگاه دومی که هنوز درگیر امر قدرت در زمان حال و تسری دادن شرایط گذشته به امروز است. از همین روی نگاهش به نهضت ملی و مصدق با انگیزه سیاسی همراه شده و نه تنها مصدق را گناهکار می‌داند، بلکه نهضت ملی نفت را هم زیر سؤال می‌برد.

با تسری دادن شرایط حال به گذشته، یک پژوهشگر قطعا دچار سوءبرداشت تاریخی شده و راهی اشتباه در تشریح و تبیین آن واقعه می‌پیماید. گویی یک شخصیت تاریخی از پیش، آنچه در آینده رخ خواهد داد را می‌دانسته و بر آن اساس کنشگری سیاسی داشته است. با همین اشتباه، تحلیل غلط شکل می‌گیرد و با تحلیل غلط پژوهشگر آنچه گذشته را از شیشه کبود و معوجِ امروز، سیاه و بااعوجاج می‌بیند، در حالی که آن را شفاف و صاف می‌پندارد.

آنچه ما در بین برخی تحلیلگران امروز می‌بینیم نفی حقانیت و یا زیر سؤال بردن نهضتی است که برای گرفتن حق مسلم یک ملت شروع شد و تا انتها پایمردی رهبر این نهضت را به همراه داشت. 

بریتانیای کبیر که تا قبل از جنگ دوم جهانی قدرت بلامنازع جهان بود، به نام شرکت نفت ایران و انگلیس بر نفت ایران و درآمد سرشارش چنبره زده بود و حتی به آنچه با قلدری و به اسم قرارداد بر ایران تحمیل کرده بود، پایبند نبود و هر زمان به بهانه‌ای از پرداخت حق‌السهم ایران از فروش نفت سر باز می‌زد. …