اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، هشدار داد که سایر کشورها باید روابط تجاری خود را با ایران قطع کنند یا در غیر این صورت مجبور به خروج از نظام مالی مبتنی بر دلار شوند. او پیش از این از چین - بزرگترین خریدار نفت ایران در چند سال اخیر - درخواست همکاری کرده بود، گرچه محاصره بنادر ایران که در اواسط ژوئیه تمدید شد بخش زیادی از جریان نفت ایران به چین را کاهش داده است.
کارشناسان میگویند واشنگتن در آستانه مذاکرات ماه آینده بین دونالد ترامپ، رئیس جمهوری ایالات متحده و شی جینپینگ، رهبر چین، و هر گونه محدودیتی بر صادرات مواد معدنی حیاتی چین، نگران انتقام چین از هر گونه تحریم علیه بانکهای آمریکایی است. اقدامات جدید ایالات متحده برای چین و نفت چه معنایی دارد و پکن چگونه ممکن است واکنش نشان دهد؟
چین چقدر نفت از ایران میخرد؟
در طول هفتههای اولیه جنگ، ایران به ارسال نفت به چین ادامه داد و طبق دادههای ردیابی کشتی کپلر، واردات نفت خام ایران توسط پکن تنها اندکی کاهش یافت و از ۱.۵۷ میلیون بشکه در روز در فوریه به ۱.۴۷ میلیون بشکه در روز در مارس رسید.
از آن زمان، واردات به طرز چشمگیری کاهش یافته است. ایالات متحده در ماه ژوئیه محاصره کشتیها و بنادر ایران را در تلاش برای قطع فروش نفت، پس از شکست توافق برای توقف جنگ، تمدید کرد.
دادههای موقت کپلر نشان داد میزان محمولهها در ماه ژوئن به ۷۸۵۰۰۰ بشکه در روز کاهش یافت - کمترین میزان از فوریه ۲۰۲۳ - اما سپس در ماه ژوئیه اندکی افزایش یافت و به ۸۲۳۰۰۰ بشکه رسید. میزان مصرف تاکنون در ماه اوت به ۵۳۴۰۰۰ بشکه کاهش یافته است.
خریداران چینی چه کسانی هستند؟
پالایشگاههای مستقل چینی خریداران اصلی نفت خام ایران بودهاند که به دلیل تخفیف شدید نسبت به بشکههای اصلی، جذب شدهاند. این پالایشگاهها که به پالایشگاههای «تیپات» معروفند، با خریدن نفت خام ارزان از هر کجا که میتوانند و تبدیل آن به بنزین و گازوئیل برای همسایهها، به حیات خود ادامه میدهند.
پالایشگاههای بزرگ دولتی چین از سال ۲۰۱۹، زمانی که ایالات متحده تحریمهای خود را علیه تهران دوباره اعمال کرد، از نفت ایران دوری کردهاند، زیرا نمیخواهند از نظام مالی بینالمللی مبتنی بر دلار آمریکا جدا شوند. اما تیپاتها که به بازار داخلی خدمات ارائه میدهند، چنین نگرانیهایی ندارند.
به گفته منابع پالایشگاهی و تاجران درگیر در این تجارت، نفت ایران که به چین تحویل داده میشود، مدتهاست با نام مالزی و اخیراً اندونزی شناخته و با ارز چینی تسویه میشود. این نفت در یک حلقه تنگ شامل زنجیرهای از واسطههای دشوار برای ردیابی خرید و فروش میشود.
آیا تحریمهای قبلی ایالات متحده مؤثر بودهاند؟
واشنگتن از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید در اوایل سال گذشته، تلاشهای خود را برای محدود کردن خرید نفت ایران از سوی چین تشدید و تحریمهایی را علیه پالایشگاههای عمدتاً کوچکتر چینی و سایر شرکتکنندگان در زنجیره تأمین اعمال کرده است که در برخی موارد اختلال ایجاد کردهاند.
وزارت خزانهداری ایالات متحده همچنین به دو بانک بزرگتر چینی هشدار داده است که در صورت مشاهده جابجایی وجوه ایران از مسیر سامانههای آنها، ممکن است با تحریمهای ثانویه مواجه شوند، اما از تحریم آنها خودداری کرده است.
در ماه آوریل، واشنگتن پالایشگاه پتروشیمی هنگلی (دالیان) را به همراه حدود ۴۰ شرکت حمل و نقل و کشتی تحریم و هنگلی را به خریدن میلیاردها دلار نفت ایران متهم کرد و تلاشهای خود را برای محدود کردن درآمد نفتی تهران افزایش داد. هنگلی خرید نفت ایران را تکذیب کرده است.
با این حال، در گذشته، خود تحریمها تأثیر چندانی بر کاهش جریان کلی نفت ایران به چین نداشتهاند. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، روز دوشنبه در پاسخ به سوالی در مورد بانکهای چینی گفت: «ما میخواهیم امروز اینجا روشن کنیم که هیچکس فراتر از تحریمهای ایالات متحده نیست.»
چین و ایران چه گفتهاند؟
وزارت امور خارجه چین گفت که تحریمها و تاکتیکهای فشار کمکی نکرده و پکن هر کاری که برای محافظت از منافع چین لازم باشد انجام خواهد داد. چین که گفته است تحریمهای یکجانبه را رد میکند، خواستار حل و فصل از طریق ابزارهای دیپلماتیک و سیاسی شده است.
علی مدنیزاده، وزیر اقتصاد ایران، به تلویزیون دولتی گفت که نه چین و نه روسیه اقدامات ایالات متحده را «نپذیرفتهاند» و پیشبینی کرد که سایر کشورها در برابر آنها مقاومت خواهند کرد. او گفت: «طبیعتاً دشمنان قصد دارند حمله تروریستی اقتصادی به ما انجام دهند، اما ما نیز ابزارهای خود را داریم و میدانیم چگونه بازی کنیم.»
