مهم‌ترین فراز «روزنامه خاطرات شرف‎‌الدوله» شورش مخالفان مشروطه با زعامت شیخ‎ فضل‎‌الله نوری در میدان توپخانه تهران است. گزارش او از این شورش روایتی دست اول با جزئیات فراوان است. او در این خصوص از بی‎‌مبالاتی‌‎های لوطیان که در بیان فرادستان و منابع رسمی با عناوین «الواط و اشرار» نام برده می‎‌شدند، مواردی …

فضایی آکنده از یأس و احساس شکست پدید آمد، گروهی مانند نایینی انزوای خودخواسته را برگزیدند و مُهر سکوت بر دهان و قلم خویش زدند، گروهی دیگر مانند شیخ فضل‌الله نوری ایستادگی کرده و بر چوبه دار آویخته شدند و البته گروهی هم که بیشتر از میان توده هواداران بودند در اثر احساس خسران و ندامت، بر رهبران فکری خویش …

در سال ۱۳۳۵ با پیشنهاد روس‌ها همراه دیگر اعضای رهبری حزب توده به لایپزیک آلمان مهاجرت و ساکن یک آپارتمان ۷۵ متری شد. کیانوری در این دوره با نام مستعار «پرفسور ماستی» به فعالیت می‌پرداخت. یکی از مهم‌ترین کارهای او در این دوره، جعل اسناد ازجمله پاسپورت برای نیروهای سیاسی بود.

روایتی که لیبرال‌ها از نایینی می‌سازند، چهره‌ای مونتاژی دارد، بخشی بریده، بخشی چرخانده، بخشی از سیاق بیرون کشیده. ولی متون و تاریخ می‌گویند: او همیشه در خدمت «ولایت مأذونه شرعیه» بود.

واژه «استبداد» در عصر مشروطه وارد فرهنگ سیاسی شد،میرزای نائینی یکی از افرادی بود که این بحث را جدی مطرح کرد او با در نظر گرفتن محیط سیاسی ایران عصر مشروطیت، به نقد عمیق استبداد پرداخت.

زمانی که هرچند کوتاه در ادامه نگاه‌های زمان امیرکبیر دولت مدرن را به «منصه ظهور» می‌رساند. طبیعی است که مواجهه‌های تاریخی عناصر متعلق به مفاهیم قدیم اینجا پررنگند. همانگونه که بعدتر در نزاع شریعت و مشروطه به واسطه شیخ فضل‌الله نوری بازهم فراخوانده می‌شوند.