[محسن پاک‌آیین] آمریکا و تغییر تجاوز نظامی به منازعه تمدنی

۱. این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که ترامپ رئیس جمهور آمریکا به دلیل ناکامی‌ در تقابل با ایران به شدت تحت فشار است و قصد دارد برای برون رفت از این وضعیت با بزرگ‌نمایی قدرت غرب و جنگ طلب خواندن ایران، تصویری متفاوت از واقعیت ارائه دهد. بطور معمول، هنگامی که یک قدرت نتواند به اهداف سلطه طلبانه خود دست یابد، ممکن است به روایت‌سازی و بزرگ‌نمایی توانمندی‌های خود متوسل شود و اظهاراتی از این دست، بیش از آنکه نشانه اعتمادبه‌نفس و قدرت باشد، از نگرانی نسبت به آینده خود حکایت دارد.

در واقع، بازخوانی یکی از روایت‌های تاریخ باستان از سوی عالی‌ترین مقام دیپلماتیک آمریکا، نشان می‌دهد که تاریخ و روایت‌های مربوط به رویارویی تمدن‌ها تا چه اندازه در صورت‌بندی اختلافات سیاسی امروز مورد استفاده قرار می‌گیرند. آمریکا سعی دارد برای تغییر ماهیت تقابل با جمهوری اسلامی، تجاوز نظامی به ایران را در امتداد تقابل تمدنی معرفی کند و برای حامیان جنگ در داخل آمریکا،خوراک فکری تهیه نماید.

۲. در بررسی مبانی فکری سیاست خارجی آمریکا باید به دیدگاه‌های متفکرانی مانند ساموئل هانتینگتون و فرانسیس فوکویاما توجه داشت. این دو متفکر در دوره‌هایی از شکل‌گیری و تبیین دیدگاه‌های مربوط به نظم جهانی پس از جنگ سرد، تأثیرگذار بوده‌اند، هرچند تحولات بعدی موجب شد که برخی از دیدگاه‌های آنان با پرسش‌ها و بازنگری‌هایی مواجه شود.

اظهارات روبیو را نیز می‌توان در ارتباط با احیای نظریه برخورد تمدن‌های ساموئل هانتینگتون و پایان تاریخ فوکویاما، برای آغاز یک تقابل تمدنی با ایران تحلیل کرد. عملکرد دولت ترامپ و سیاست‌های آن، از جمله در قبال ارزش‌هایی که غرب مدعی دفاع از آن‌هاست، پرسش‌هایی جدی درباره وضعیت و اعتبار الگوی لیبرال‌دموکراسی در جهان ایجاد کرده است.

در چنین شرایطی، آمریکا نمی‌تواند صرفاً با تکیه بر ادعاهای تمدنی، جایگاه خود را بر دیگر کشورها تحمیل کند. تمدن‌ها بر پایه سابقه تاریخی، فرهنگ، هویت و ظرفیت‌های اجتماعی شکل می‌گیرند و نمی‌توان آن‌ها را صرفاً با قدرت نظامی یا ابزارهای سیاسی خلق کرد. …