اکنون اروپا در شرایطی با این شوک تازه روبهرو شده که ذخایر گاز این قاره از سطح معمول پایینتر است و بازار هنوز نتوانسته خود را با پیامدهای جنگ و اختلال در مسیرهای انتقال انرژی وفق دهد. تنگه هرمز؛ گلوگاه تازه بحران انرژی اروپا
نشریه پولیتیکو در گزارشی هشدار داده است که ذخایر گاز طبیعی اروپا به شکل نگرانکنندهای کاهش یافته است. اگر جنگ ادامه پیدا کند و موجهای سرمای زمستانی موجب افزایش تقاضا برای گرمایش شوند، احتمال بازگشت بحران انرژی به اروپا افزایش خواهد یافت.
در این میان، آلمان به دلیل اندازه اقتصاد و گستردگی بازار انرژی خود، آسیبپذیرترین نقطه اتحادیه اروپا محسوب میشود. کمبود گاز در آلمان تنها یک مشکل داخلی نیست؛ زیرا کاهش ذخایر این کشور میتواند کشورهای همسایه را نیز تحت تأثیر قرار دهد و قیمت گاز را در سراسر اتحادیه اروپا افزایش دهد.
این وضعیت حتی بحثی را در برلین مطرح کرده که تا پیش از این تقریباً غیرقابل تصور بود: مداخله مستقیم دولت در بازار انرژی و وادار کردن شرکتهای بزرگ انرژی به خرید گاز، حتی با قیمتهای بسیار بالا.
چنین اقدامی به معنای فاصله گرفتن از سالها سیاست مبتنی بر سازوکار بازار آزاد در حوزه انرژی خواهد بود.
اما دولت آلمان تاکنون حاضر نشده است رویکرد خود را تغییر دهد و همچنان بر این فرض حساب میکند که بازار در نهایت راهحل لازم را پیدا خواهد کرد؛ فرضی که ادامه جنگ و اختلال در زنجیرههای تأمین جهانی، بیش از گذشته آن را با تردید مواجه کرده است. ذخایر گاز اروپا؛ پایینتر از حد معمول
سباستین هاینرمان، مدیرعامل انجمن ذخیرهسازی گاز آلمان، درباره وضعیت ذخایر این کشور هشدار داده و گفته است سطح ذخایر نهتنها برای این مقطع از سال به شکل استثنایی پایین است، بلکه از نظر تاریخی نیز در سطح بسیار پایینی قرار دارد.
به گفته او، آلمان همچنان برای پر کردن ذخایر خود به سازوکارهای سنتی بازار متکی است؛ آن هم در شرایطی که تقریباً «هیچ انگیزه اقتصادی و بازاری» برای این کار باقی نمانده است.
این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که بدانیم کشورهای اروپایی پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲ موظف شدند پیش از فرارسیدن زمستان، ذخایر گاز خود را تا ۹۰ درصد ظرفیت افزایش دهند. اتحادیه اروپا پس از آغاز جنگ علیه ایران، این هدف را به ۸۰ درصد کاهش داد تا از شکلگیری موج خرید هیجانی و افزایش بیشتر قیمتها جلوگیری شود.
با این حال، دادههای سازمان زیرساخت گاز اروپا نشان میدهد که تا ۲۳ آگوست، تنها حدود ۵۹ درصد ظرفیت مخازن گاز اتحادیه اروپا پر بوده است؛ سطحی که به شکل محسوسی پایینتر از میانگین این مقطع از سال است و با تابستان ۲۰۲۱، یعنی زمانی که روسیه صادرات گاز به اروپا را محدود کرد، قابل مقایسه است. چرا اروپا نمیتواند بهسادگی گاز بیشتری خریداری کند؟
مسئله فقط پایین بودن ذخایر نیست؛ بلکه اروپا برای پر کردن این مخازن با یک مشکل بزرگتر مواجه است: قیمت و دسترسی به گاز طبیعی مایع یا LNG.
در سالهای اخیر، اتحادیه اروپا تلاش کرده وابستگی خود به قراردادهای بلندمدت گاز روسیه را کاهش دهد و به خرید LNG در بازار جهانی روی بیاورد. اما گاز طبیعی مایع برخلاف خطوط لوله، بهراحتی به سوی بالاترین پیشنهادکننده حرکت میکند.
این بدان معناست که اگر خریداران آسیایی حاضر باشند قیمت بیشتری پرداخت کنند، محمولههایی که میتوانستند به اروپا برسند، ممکن است راهی بازار آسیا شوند.
اکنون جنگ در خاورمیانه این رقابت را شدیدتر کرده است. اختلال در مسیرهای دریایی و کاهش عرضه جهانی LNG، در کنار افزایش تقاضا در آسیا، فضای مانور اروپا را محدودتر کرده است.
تحلیلگران معتقدند بخشی از محمولههای باقیمانده LNG، از جمله محمولههای آمریکا، ممکن است به جای اروپا راهی آسیا شوند؛ زیرا خریداران آسیایی در شرایط کمبود حاضر به پرداخت قیمتهای بالاتری هستند. قیمت گاز اروپا دوباره صعودی شد
فشار بر ذخایر گاز به افزایش قیمتها نیز منجر شده است. طبق دادههای بورس بینقارهای، قیمت قرارداد گاز طبیعی معیار اروپا در ۱۴ آگوست به حدود ۶۱ یورو به ازای هر مگاوات ساعت رسید؛ رقمی که به شکل محسوسی بالاتر از قیمت ۳۲ یورویی در مدت مشابه سال ۲۰۲۵ است.
همزمان، تشدید تنشها در اطراف تنگه هرمز فشار بیشتری بر بازار وارد کرده است.
شرکت تحلیل بازار انرژی «راپیدان» پیشبینی کرده است که ذخایر گاز اروپا تا ماه نوامبر تنها به حدود ۶۵ درصد ظرفیت برسد و دستیابی به هدف تعیینشده اتحادیه اروپا پیش از زمستان، بدون افزایش قابل توجه قیمتها امکانپذیر نخواهد بود.
این یعنی اروپا ممکن است برای پر کردن مخازن خود مجبور شود در بازاری خرید کند که همزمان با افزایش تقاضا، با کاهش عرضه مواجه است. فرانسه؛ قربانی تازه شوک انرژی
فرانسه نیز از پیامدهای این وضعیت در امان نمانده است. بر اساس گزارشهای موجود، این کشور در روزهای اخیر یکی از شدیدترین جهشهای قیمت انرژی را در میان کشورهای اروپایی تجربه کرده و در زمره گرانترین بازارهای سوخت و برق قاره قرار گرفته است.
بخشی از این افزایش به وابستگی بازار انرژی فرانسه به نرخ مرجع گاز اروپا، یعنی TTF، مربوط میشود. هرگونه افزایش در نرخ TTF میتواند در نهایت بر هزینه انرژی خانوارها و صنایع فرانسوی تأثیر بگذارد.
از سوی دیگر، محدودیتهای تعمیراتی در بخشی از نیروگاههای هستهای فرانسه نیز فشار بیشتری بر بازار برق وارد کرده و نیاز به استفاده از سایر منابع انرژی را افزایش داده است. هرمز چگونه به قبض اروپاییها میرسد؟
بحران تنگه هرمز تنها مسئله نفتکشها و کشتیهای LNG نیست. افزایش هزینه انرژی به تدریج خود را در زندگی روزمره شهروندان اروپایی نشان میدهد.
وقتی قیمت گاز و برق افزایش پیدا میکند، هزینه تولید کارخانهها، حملونقل و خدمات نیز بالا میرود. این افزایش هزینه در نهایت به قیمت کالاها منتقل میشود و میتواند موج تازهای از تورم انرژی را ایجاد کند.
در چنین شرایطی، بانک مرکزی اروپا نیز با یک معضل دشوار روبهرو خواهد شد؛ زیرا از یک سو افزایش قیمت انرژی تورم را بالا میبرد و از سوی دیگر، فشار هزینهها میتواند رشد اقتصادی اروپا را تضعیف کند.
به این ترتیب، ادامه بسته ماندن یا اختلال جدی در تنگه هرمز میتواند یک شوک انرژی را به یک بحران اقتصادی گستردهتر تبدیل کند. آیا اروپا در آستانه تکرار بحران ۲۰۲۲ است؟
با وجود تمام این هشدارها، برخی تحلیلگران معتقدند نباید شرایط کنونی را با بحران انرژی سال ۲۰۲۲ یکسان دانست.
کریستوف هالسر، تحلیلگر ارشد گاز و LNG در ریستاد انرژی، میگوید اروپا اکنون وابستگی خود به گاز روسیه، بهویژه گاز انتقالیافته از طریق خطوط لوله، را به میزان قابل توجهی کاهش داده و مصرف گاز نیز پایین آمده است.
به گفته او، تقاضای گاز اروپا اکنون حدود ۲۰ درصد کمتر از سال ۲۰۲۱ است. زمستان؛ آزمون بزرگ اروپا
مسئله اصلی این است که اروپا اکنون با سه فشار همزمان روبهرو است: ذخایر پایین گاز، قیمتهای بالاتر و عرضه LNG تحت فشار.
در صورت زمستان سرد، تقاضای گاز برای گرمایش افزایش خواهد یافت. اگر در همین زمان جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران ادامه پیدا کند و اختلال در تنگه هرمز استمرار یابد، بازار LNG میتواند با شوک تازهای مواجه شود.
آنسوفی کوربو، پژوهشگر مرکز سیاست انرژی جهانی دانشگاه کلمبیا، نیز بر دشوار بودن احیای ذخایر کاهشیافته گاز طبیعی تأکید کرده است.
اروپا در سالهای اخیر تلاش کرده با کنار گذاشتن گاز روسیه، وابستگی انرژی خود را متنوع کند؛ اما جنگ و تحولات ژئوپلیتیکی نشان دادهاند که جایگزین کردن یک مسیر انرژی با مسیر دیگر لزوماً به معنای پایان آسیبپذیری نیست. تنگه هرمز؛ نقطه فشار جدید بر اروپا
اکنون تنگه هرمز به یکی از مهمترین متغیرهای امنیت انرژی اروپا تبدیل شده است. هرچه اختلال در این آبراه طولانیتر شود، بازار جهانی انرژی زمان بیشتری برای تطبیق با شرایط جدید خواهد داشت، اما هزینه این سازگاری نیز افزایش خواهد یافت.
اروپا که هنوز از تبعات بحران انرژی پس از جنگ اوکراین خارج نشده، اکنون باید با پیامدهای جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نیز دستوپنجه نرم کند؛ جنگی که دامنه آثار آن از میدان نبرد فراتر رفته و به بازارهای انرژی، تورم، هزینه خانوارها و آینده صنایع اروپایی رسیده است.
