مزرعه‌ای برای روزهای کم‌آبی

مسئله فقط مقدار بارندگی نیست. از بارانی که می‌بارد، چه مقدار در خاک نفوذ می‌کند و چه مقدار از سطح زمین روانه می‌شود و از دست می‌رود؟ اگر خاک فشرده، لخت و بدون ماده آلی باشد، حتی بارندگی مناسب نیز نمی‌تواند به‌خوبی در خاک ذخیره شود. قطرات باران مستقیماً به سطح خاک برخورد می‌کنند، ساختمان خاک‌دانه‌ها را تخریب می‌کنند، رواناب شکل می‌گیرد و بخش ارزشمندی از آب، همراه با ذرات خاک، از مزرعه خارج می‌شود. در مقابل، خاکی که پوشش گیاهی و بقایای محصول دارد، از ساختمان مناسب و فعالیت زیستی بیشتری برخوردار است و می‌تواند مانند مخزنی طبیعی برای آب عمل کند. بنابراین، در کشاورزی مناطق خشک ایران، با میزان بارانی که داریم چه می‌کنیم؟

  سپر خاک

 

یکی از بزرگ‌ترین اشتباهات در کشاورزی مناطق خشک، نگاه‌کردن به بقایای گیاهی به‌عنوان «زباله و زوائد مزرعه» است. کاه و کلش گندم، بقایای جو، برنج، ذرت، کلزا، پنبه و سایر محصولات بخشی از سرمایه مزرعه‌اند. وقتی این بقایا سوزانده می‌شوند، علاوه بر ازدست‌رفتن بخش مهمی از ماده آلی، سطح خاک در برابر ضربه مستقیم باران، باد و تابش خورشید بی‌دفاع می‌شود. از سوی دیگر، مخلوط‌کردن یا مدفون‌کردن بقایا نیز بخشی از کارکرد حفاظتی آن‌ها را از بین می‌برد. اما وقتی بقایا روی سطح خاک باقی می‌مانند، می‌توانند تبخیر آب را کاهش دهند، دمای سطح خاک را تعدیل کنند، از فرسایش بادی و آبی بکاهند، نفوذ آب را افزایش دهند، فعالیت جانداران خاک را تقویت کنند و به‌تدریج به افزایش ماده آلی خاک کمک کنند. این همان چیزی است که از آن به‌عنوان «سپر خاک» یاد می‌کنم. خاک نباید در بیشتر ماه‌های سال لخت و بی‌دفاع باشد.

  وابستگی ایران به خاک‌ورزی خشک

  …