بازار
البته هیچ ملتی سند شش‌دانگ این هنر را به نام خودش نزده. از انگلیسی و فرانسوی بگیر تا ایرانی و مغول و ینگه‌دنیایی، هر کدام در پستوی گذشته‌شان خنزرپنزر‌هایی دارند که با بادی در غبغب به مهمان نشان می‌دهند، و البته کثافت‌کاری‌هایی هم دارند که ترجیح می‌دهند زیر فرش قایم کنند. توفیر کار فقط در این است که چه کسی قلم به دست گرفته و کتاب درسی را می‌نویسد، چه کسی پول مجسمه‌ی وسط میدان را می‌دهد، و چه کسی مجبور است سالی یک‌بار، با کت‌وشلوار اتوکشیده، برای آدمی کف بزند که اگر پدربزرگ خدابیامرزش او را می‌شناخت، احتمالاً تف هم کف دستش نمی‌انداخت.
باری، با جماعت مرده هر کار شنیعی می‌شود کرد. نه به دادگاه شکایت می‌برند، نه با روزنامه‌ها مصاحبه می‌کنند، و نه یقه‌تان را می‌گیرند که «آی بی‌انصاف! چرا از بین آن‌همه شق‌القمر، فقط فلان گندکاری مرا در بوق و کرنا کرده‌ای؟»، اما زنده‌ها به این راحتی‌ها سواری نمی‌دهند. دقیقاً به همین دلیل است که ملت‌ها، بیش از آنکه واقعاً دغدغه‌ی کشف حقیقت گذشته را داشته باشند، لنگ چند تا مرده‌ی خوش‌نام و شیک‌پوش‌اند: گذشته‌ای پاستوریزه که بشود با آن پُز داد، بی‌آنکه لازم باشد کلاهمان را قاضی کنیم و ببینیم خودمان کجای تاریخ ایستاده‌ایم. …
