متهمان بهره | ۴۰ سال اختلاف بر سر ربا و بهره | روایت ناگفته تدوین قانون بانکداری بدون ربا از زبان ایرج توتونچیان، از طراحان این قانون

در مقدمه این گفت‌وگو که در شماره 653 هفته نامه تجارت فردا منتشر شده، محمد طاهری نوشت:

بیستم شهریور خبر رسید که ایرج توتونچیان درگذشته است. استاد دانشگاه الزهرا و از مدافعان سرسخت اقتصاد اسلامی و بانکداری بدون ربا. در دفاع از باورهایش تعارف نداشت و نقدهایش را با زبانی تند و گزنده بیان می‌کرد. نخستین‌بار در سال ۱۴۰۰، زمانی که هنوز بیش از یک ماه از آغاز به کار دولت سیدابراهیم رئیسی نگذشته بود، تلفنی با او گفت‌وگو کردیم. گفت‌وگو بیش از پنج ساعت طول کشید، اما وقتی متن پیاده و تنظیم شد، خواست تا اطلاع ثانوی از انتشار آن خودداری کنیم. آخرین تماس تلفنی ما در شهریور سال گذشته بود که قرار بود گفت‌وگوی نیمه‌تمام را تکمیل کنیم. این‌بار برای انتشار آن، شرط عجیبی گذاشت. گفت: «شهریور سال آینده را نمی‌بینم. آن‌وقت مختارید گفت‌وگو را چاپ کنید.»

توتونچیان از مدافعان بانکداری بدون ربا بود، اما از آنچه در بانک‌های ایران به این نام انجام می‌شد، دفاع نمی‌کرد. معتقد بود قانونی که خود در تدوینش مشارکت داشته، هیچ‌گاه به‌معنای مورد نظر او اجرا نشده است. در توضیح این ناکامی، نام مدیران و اقتصاددانان را می‌آورد و با تعابیری تند از آنان انتقاد می‌کرد. حتی کسانی که در جلسات تدوین قانون کنارش نشسته بودند، از داوری او در امان نمی‌ماندند. اکنون این گفت‌وگو که گزیده‌ای از چند ساعت بحث طولانی و مفصل است، مطابق اجازه‌ای که داده بود، منتشر می‌شود و روایتی از باورها، تلاش‌ها و دلخوری‌های اقتصاددانی است که تا پایان عمر از اندیشه‌اش دفاع کرد. روحش شاد و یادش گرامی.

* درباره فرآیند تدوین قانون عملیات بانکی بدون ربا، روایت‌های منسجم اندکی وجود دارد. برای شروع، بگویید علاقه شما به اقتصاد اسلامی از کجا شکل گرفت و چگونه از پژوهش دانشگاهی به مشارکت در تدوین قانون رسیدید؟ …