بازتعریف جایگاه ایران؛ کلید کاهش بحران

حمید ملک‌زاده، استاد علوم سیاسی دانشگاه کاشان: یکی از مسائل اساسی در فهم رابطه ایران با نظم بین‌الملل به‌طور کلی و رابطه ایران و آمریکا به‌طور خاص، نحوه صورت‌بندی جایگاه و نقش ایران در نظم حاکم است. در برداشت‌های رایج، معمولاً ایران به‌عنوان یک قدرت تجدیدنظرطلب در نظر گرفته می‌شود؛ بازیگری که پیوسته در حال انجام اقداماتی علیه وضع موجود است و می‌کوشد با به چالش کشیدن ترتیبات حاکم، کلیت بازی بین‌المللی را برهم بزند. در چنین برداشتی، رفتار ایران عمدتاً از دریچه تقابل با نظم موجود تحلیل می‌شود و اقدامات آن به‌مثابه تلاشی برای تغییر یا برهم زدن قواعد حاکم بر نظام بین‌الملل مورد ارزیابی قرار می‌گیرد.

با این حال، نکته مهم آن است که می‌توان این رابطه را از منظری متفاوت نیز درک و تحلیل کرد. از نظر من، ایران به‌جای آنکه به‌عنوان بازیگری فهمیده شود که علیه نظم موجود عمل می‌کند، باید به‌عنوان بازیگری درک شود که با جایگاه در نظر گرفته‌شده برای خود در نظم حاکم مسأله دارد. به بیان دیگر، مسأله اصلی ایران لزوماً برهم زدن نظم بین‌المللی نیست، بلکه دستیابی به جایگاهی است که از نظر خود، شایسته آن است. بر این اساس، باید میان مخالفت با کلیت نظم بین‌المللی و نارضایتی از جایگاه تعریف‌شده برای یک بازیگر در چارچوب آن تمایز قائل شد. این تمایز می‌تواند به درک دقیق‌تر رفتار ایران و انگیزه‌های مؤثر بر تصمیم‌گیری‌های آن کمک کند.

از همین منظر است که می‌توان به مشارکت ایران در فرآیندهای مختلف بین‌المللی توجه کرد. ایران در ماجرای برجام و همچنین … …