ایران و آمریکا؛ تاریخی فراتر از دشمنی - دیپلماسی ایرانی

دیپلماسی ایرانی: آیا ایران و آمریکا، چنان‌که از سخنان اخیر مارکو روبیو در آتن برمی‌آید، به حکم تاریخ و تمدن محکوم به دشمنی‌اند؟ آیا می‌توان اختلافات سیاسی ، اقتصادی و امنیتی امروز دو کشور را ادامه رویارویی‌هایی دانست که هزاران سال پیش میان دو  امپراتوری‌ باستان رخ داده است؟ و مهم‌تر آنکه آیا گذشته، سرنوشت آینده ملت‌ها را تعیین می‌کند یا اراده ملت‌ها و تصمیم‌های سیاستمداران است که مناسبات کشورها را به سوی همکاری یا خصومت سوق می‌دهد؟

در یادداشت نخست، «مارکو روبیو در آتن چه گفت و چرا؟»، به بهره‌گیری نادرست وزیر خارجه آمریکا از تاریخ باستان برای توضیح مناسبات امروز ایران و غرب پرداختم. اکنون می‌توان با مراجعه به تاریخ روابط ایران و آمریکا، اعتبار روایت دشمنی دیرینه و تغییرناپذیر دو ملت را سنجید؛ تاریخی که فراز و فرودهای آن، تصویری متفاوت پیش روی ما می‌گذارد.

در حافظه تاریخی ایرانیان، نام هوارد باسکرویل، جوان آزادی‌خواه آمریکایی که در راه آرمان مشروطیت ایران جان باخت و نام او درکنار ستارخان و باقرخان و ثقة‌الاسلام همچنان زنده و جاودان  است. او نه نماینده دولت آمریکا، بلکه انسانی آرمان‌خواه بود که آزادی ایرانیان را ارزشی شایسته جان‌فشانی می‌دانست. حضور او در کنار آزاد‌ی‌خواهان تبریزی، یادآور پیوندهایی انسانی است که نمی‌توان آنها را در چارچوب رویارویی تمدن‌ها توضیح داد.

این تنها نمونه نیست. در سال‌های پس از انقلاب مشروطه و تا پیش از کودتای ۲۸ مرداد، آمریکا در نگاه بخشی از روشنفکران و سیاستمداران ملی ایران، جایگاهی متفاوت از قدرت‌های استعماری روسیه و بریتانیا داشت. بسیاری از رجال ایرانی امیدوار بودند از مناسبات با واشنگتن برای ایجاد موازنه در برابر فشارهای خارجی بهره بگیرند. حضور مورگان شوستر در ایران مشروطه و امیدهای دولت دکتر محمد مصدق به ایفای نقشی متفاوت از سوی آمریکا در ملی‌شدن  نفت، جلوه‌هایی از این نگاه بودند. …