مسجد در معماری ایرانی ـ اسلامی تنها فضایی برای عبادت نبوده است. در شهرهای تاریخی، مسجد در کنار بازار، مدرسه و محله شکل میگرفت و بخشی از ساختار اجتماعی شهر را تشکیل میداد. شیراز نیز از این قاعده جدا نیست و تعدد مساجد تاریخی و ویژگیهای معماری آنها، بخشی از هویت این شهر را شکل داده است.
مسجد نصیرالملک؛ جایی که نور به رنگ درمیآید
در میان مساجد تاریخی شیراز، نام مسجد نصیرالملک بیش از همه با رنگ و نور گره خورده است. این مسجد که در دوره قاجار ساخته شده، به دلیل شیشههای رنگی شبستان غربی، در میان مردم به «مسجد صورتی» شهرت یافته است.
صبح که نور خورشید از پنجرههای ارسی عبور میکند، شیشههای رنگی، کف و دیوارهای شبستان را به مجموعهای از رنگها تبدیل میکنند؛ تصویری که یکی از شناختهشدهترین جلوههای معماری مذهبی ایران را ساخته است.
اما زیبایی نصیرالملک تنها به شیشههای رنگی محدود نمیشود. کاشیکاریهای ظریف، مقرنسها، طاقها، کتیبهها و نقوش اسلیمی در بخشهای مختلف بنا، نمونهای از هنر معماری دوره قاجار را به نمایش میگذارد.
مسجد وکیل؛ شکوه معماری زندیه
در مجموعه تاریخی وکیل، جایی میان بازار و حمام وکیل، مسجد وکیل قرار گرفته است؛ بنایی که به فرمان کریمخان زند ساخته شد و از شاخصترین نمونههای معماری دوره زندیه به شمار میرود.
ورودی مسجد با کاشیکاریهای گسترده تزئین شده و حیاط وسیع آن به شبستانهایی منتهی میشود که ستونهای سنگی مارپیچ، شاخصترین ویژگی معماری آن هستند.
شبستان جنوبی مسجد وکیل با ستونهای متعدد و طاقهای متقارن، فضایی باشکوه ایجاد کرده است. استفاده هماهنگ از سنگ، کاشی و آجر در این بنا نشان میدهد که معماری زندیه در عین برخورداری از تزئینات چشمگیر، به تناسب و استحکام نیز توجه داشته است. …
