بازدارندگی مؤثر؛ زمینه‌ساز دیپلماسی مستقل از فشار

علی‌اصغر زرگر، کارشناس مسائل بین‌الملل:  تحرکات دیپلماتیک تهران نشان می‌دهد که ایران در صدد است معادله موجود را از وضعیت انفعالی و واکنشی خارج کرده و با ارائه ابتکارهای تازه، مسیر تحولات را به سمت مدیریت سیاسی بحران سوق دهد. اهمیت این رویکرد در آن است که دیپلماسی ایران دیگر صرفاً به اعلام آمادگی برای مذاکره یا پاسخ به پیشنهادهای طرف مقابل محدود نیست، بلکه با به‌روزرسانی طرح‌ها، تغییر زمان‌بندی اجرای پیشنهادها و تعریف مراحل مشخص برای حل اختلافات، تلاش می‌کند ابتکار عمل را در اختیار بگیرد. کوتاه شدن بازه زمانی اجرای طرح پیشنهادی ایران به دو روز، تازه‌ترین جلوه این پویایی است که نشان می‌دهد تهران در کنار حفظ آمادگی دفاعی برای خروج از بن‌بست کنونی نیز راه‌حل عملیاتی روی میز دارد.

در این میان، پیشنهاد بازگشایی تنگه هرمز ظرف دو روز، در صورت پذیرش شروط ایران از این جهت اهمیت دارد که یک موضوع پیچیده را به یک فرآیند اجرایی با زمان‌بندی مشخص تبدیل می‌کند. چنین ابتکاری می‌تواند طرف مقابل را در برابر یک انتخاب روشن قرار دهد: پذیرش چارچوبی برای کاهش تنش یا ادامه وضعیتی که هزینه‌های آن صرفاً متوجه ایران نخواهد بود.

البته تجربه مذاکرات گذشته و حمله نظامی آمریکا به ایران در شرایطی که دو طرف به‌ویژه در مراحل پایانی گفت‌وگوها به توافق نزدیک شده بودند، نشان داد که صرف وجود اراده دیپلماتیک برای دستیابی به نتیجه کافی نیست. تداوم وضعیت نه جنگ و نه صلح نیز نمی‌تواند در بلندمدت پاسخگوی نیازهای کشور باشد. 

از این رو، مسأله صرفاً بازگشت به میز مذاکره نیست، بلکه باید شرایطی فراهم شود که توافق احتمالی از ضمانت اجرایی و پشتوانه سیاسی و امنیتی کافی برخوردار باشد. …