تعدد حسابهای بانکی بلای جان مشتریان بانک شده است. برای دریافت هر وام خرد، باید افتتاح حساب توسط متقاضی و ضامنین انجام شود و هر بار که فرد متقاضی دریافت وام میشود، بهرغم داشتن حساب در آن بانک، باید مجدداً افتتاح حساب صورت گیرد. این وضعیت در بانک دولتی «ملی» بیش از سایر بانکها اتفاق میافتد. به عنوان مثال، یک فرد حدود شش حساب در بانک مذکور دارد و در سایر بانکها بنا بر ضرورت مجبور به افتتاح حساب شده است. وقتی تعداد حسابها به عدد ۱۰ میرسد، هیچ بانکی اجازه افتتاح حساب جدید ندارد. این رویه گرفتاریهایی را در سال جاری برای گیرندگان وام خرد به وجود آورده و بهانهای برای عدم پرداخت تسهیلات شده است.
بررسیهای میدانی نشان میدهد متقاضیان وقتی برای پیگیری وام خود به شعبه مراجعه میکنند، با جملات کوتاهی مانند «شما تعداد زیادی حساب در سیستم بانکی دارید و امکان باز کردن حساب جدید برای شما مقدور نیست» مواجه میشوند. این در حالی است که چنین رویهای نه تنها فاقد وجاهت قانونی است، بلکه به نوعی فرار آشکار از زیر بار مسئولیت پرداخت تسهیلات تکلیفی محسوب میشود.
مطابق ماده ۱۵ «ضوابط اجرایی ناظر بر الزامات افتتاح و نگهداری حسابهای سپرده ریالی اشخاص حقیقی در مؤسسات اعتباری»، کنترلهای مربوط به تعدد حسابهای بانکی زمانی موضوعیت پیدا میکند که شخص با اراده خود برای افتتاح یک حساب سپرده جدید به بانک مراجعه کند. اما در مواردی که متقاضی برای دریافت تسهیلات به بانک مراجعه کرده و بانک برای پرداخت وام ناگزیر از افتتاح حساب است، اعمال کنترلهای مربوط به تعداد حسابهای فرد موضوعیت ندارد، به ویژه آنکه سامانه فعلی بانک مرکزی که فرد موظف است مراجعه کند و حسابهای راکدش را ببندد، بهروزرسانی نشده و بسیاری از شعب به اطلاعات بانکی مشتریان بانک آینده که به بانک ملی منتقل شده، دسترسی ندارند. علاوه بر این، برای انسداد حسابهای راکد برخی از بانکها، باید مراجعه حضوری شود و در مواقعی که مشتری حسابهای قدیمیاش را فراموش کرده باشد، امکان انسداد حسابهای مذکور وجود ندارد.
رونمایی از سامانه حسام بانک مرکزی
سامانه متمرکز «حسام» امروز در بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران رونمایی شد. سامانهای که با هدف ساماندهی شبکه حسابهای بانکی اشخاص حقیقی و فراهم کردن امکان مدیریت غیرحضوری حسابها طراحی شده است.
این سامانه به شهروندان اجازه میدهد در یک بستر واحد، فهرست حسابهای خود در بانکهای مختلف را مشاهده کنند، حسابهای فعال و بلااستفاده را از یکدیگر تشخیص دهند و درباره نگهداری یا بستن آنها تصمیم بگیرند. راهاندازی حسام در شرایطی انجام میشود که تعداد حسابهای بانکی در کشور بالاست و بخشی از این حسابها سالها بدون تراکنش باقی ماندهاند. براساس اهداف اعلام شده، این سامانه میتواند به کاهش حسابهای مازاد، افزایش شفافیت در شبکه بانکی و تسهیل مدیریت حسابها از راه دور کمک کند.
اهمیت این موضوع فقط به امور روزمره شهروندان محدود نیست، زیرا هر حساب بانکی ممکن است در گردش مالی، پروندههای مالیاتی و حتی دعاوی حقوقی صاحب آن نقش داشته باشد. در صورت سوءاستفاده از حساب نیز مسئولیت اولیه متوجه صاحب حساب خواهد بود. از اینرو، شناسایی حسابهای قدیمی و تعیین تکلیف آنها میتواند بخشی از ریسکهای مالی و حقوقی را کاهش دهد.
مشاهده یکپارچه حسابهای بانکی
نمایش متمرکز اطلاعات به صاحب حساب کمک میکند تشخیص دهد کدام حسابها در گردش مالی او نقش واقعی دارند و کدام حسابها صرفاً در شبکه بانکی باقی ماندهاند. بسیاری از افراد ممکن است به دلیل تغییر محل سکونت، تغییر شغل، ادغام خدمات بانکی یا فراموشی، چند حساب قدیمی داشته باشند که دیگر از آنها استفاده نمیکنند.
مزیت اصلی حسام، کاهش نیاز به مراجعه مکرر به شعب برای امور سادهای مانند بستن حساب یا انتقال مانده است. فرایندهای پیشبینی شده در این سامانه بهصورت آنلاین دنبال میشود و با سیاست بانک مرکزی در زمینه دیجیتالیسازی خدمات بانکی و کاهش مراجعات حضوری همراستاست. از منظر کلان، کاهش حسابهای بلااستفاده میتواند کیفیت دادههای بانکی را بهبود بخشد و تصویر دقیقتری از وضعیت حسابها و فعالیت مالی اشخاص در اختیار شبکه بانکی قرار دهد. همچنین، کاهش حسابهای مازاد ممکن است هزینههای عملیاتی بانکها را پایین بیاورد و مدیریت اطلاعات مشتریان را منسجمتر کند.
بستن حسابهای مازاد و انتقال مانده
کاربر برای بستن حسابهایی که دیگر به آنها نیاز ندارد، پس از ورود به حسام فهرست حسابها را بررسی میکند، حسابهای ضروری را نگه میدارد و برای سایر حسابها درخواست بستن ثبت میکند. این درخواست به بانک صادرکننده حساب ارسال میشود تا وضعیت حقوقی، قضایی و اجرایی آن مورد بررسی قرار گیرد.
ثبت درخواست در سامانه به معنای بسته شدن فوری حساب نیست. بانک باید بررسی کند که حساب مورد نظر دارای تعهدات بانکی، انسداد، دستور قضایی یا محدودیت قانونی نباشد. در صورتی که مانعی وجود نداشته باشد، بانک فرایند بستن حساب را انجام میدهد. اگر حساب دارای موجودی باشد، مبلغ باقیمانده به حسابی که صاحب حساب معرفی کرده است منتقل خواهد شد. به این ترتیب، کاربر میتواند منابع پراکنده خود را در یک حساب منتخب متمرکز کند و بدون مراجعه به شعبه، حسابهای غیرضروری را تعیین تکلیف کند.
این روش در مقایسه با شیوههای سنتی، سرعت و سهولت بیشتری دارد و از مراجعات غیرضروری به شعب میکاهد. بستن حسابهای مازاد همچنین میتواند ریسک سوءاستفاده از حسابهای رها شده یا فراموششده را کاهش دهد. با این حال، شهروندان باید پیش از ثبت درخواست، وضعیت چکها، تعهدات بانکی، وامها، مسدودیها و هرگونه محدودیت احتمالی حساب را بررسی کنند.
میزان اتصال بانکها، کیفیت خدمات آنلاین و نحوه رسیدگی به موانع حقوقی و قضایی، در کارآمدی نهایی این سامانه اثر خواهد داشت. موفقیت سامانه نیز به همکاری بانکها، دقت اطلاعات، رعایت حقوق کاربران و استمرار نظارت وابسته است.
