یک بنای تاریخی در سبزوار، روز روشن و در برابر چشمها، زیر چرخهای لودر آسیب دید؛ اتفاقی که انتشار تصاویر آن در شبکههای اجتماعی، موجی از واکنش میان فعالان میراث فرهنگی، هنرمندان و شهروندان ایجاد کرد و حالا پای دستگاه قضایی را نیز به میان کشانده است. بنای موسوم به «کاروانسرای روسها»، «پادگان روسها» یا «خانه واجد ارزش تاریخی تومانیان» اگرچه هنوز در فهرست آثار ملی ثبت نشده بود اما بنا بر اعلام مسئولان میراث فرهنگی در نقشههای ابلاغی بافت تاریخی سبزوار بهعنوان «لکه ارزشمند» شناسایی شده و مشمول ضوابط حفاظتی بوده است.
ماجرا اما از جایی پیچیدهتر میشود که مشخص است، هشدارها درباره ارزش تاریخی بنا، تازه پس از تخریب مطرح نشده بود. به گفته مسئولان میراث فرهنگی این بنا پیش از این در مکاتبات رسمی شناسایی شده و حتی کارشناسان شهرداری نیز بر ضرورت استعلام از میراث فرهنگی تأکید کرده بودند. با این حال عملیات تخریب انجام شد و بخشی از کالبد تاریخی بنا از میان رفت.
انتشار تصاویر تخریب فقط اعتراض فعالان میراث فرهنگی را در پی نداشت. گروه هنری «مقوم» در محل ویرانههای بنا حاضر شد و در سوگ آن ساز نواخت؛ اجرایی که با عنوان «مرثیهای برای سبزوار» منتشر شد و در شبکههای اجتماعی بازتاب یافت. در کنار آن، چهرههایی مانند رضا کیانیان نیز به انتشار تصاویر تخریب واکنش نشان دادند.
بنایی با چند روایت تاریخی
«کاروانسرای روسها» بنایی با پیشینهای چندلایه است. مجتبی کاویان، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی سبزوار، گفته است این بنا در دوره پهلوی اول بهعنوان ژاندارمری مورد استفاده قرار میگرفت و در زمان اشغال ایران توسط شوروی، نیروهای روسی نیز در آن مستقر بودند. در روایتهای دیگر، سابقه ساخت آن به اواخر دوره قاجار و اوایل قرن بیستم نسبت داده شده است. …
