گیلگمش، اصغر فرهادی و حسرت یک سه‌گانهٔ انکیدویی

عصر ایران؛ احمد آمانی - «داستان‌های موازی» فیلمی خوش‌ساخت، در سطح استانداردهای جهانی و جذاب است؛ فیلمی که با جرات می توان گفت تکنیکی‌ترین فیلم فرهادی است. اما همین توان اجرایی خیره‌کننده، ناتمامی روایتش را دردناک‌تر می‌کند. فرهادی جهانی جذاب و استادانه ساخته، اما ایده‌های درخشان آن فرصت نمی‌یابند تا تمام قامت بایستند. مسئله کمبود ایده نیست؛ وفور ایده‌هایی است که پیش از رسیدن به عمق، جای خود را به یکدیگر می‌دهند. حاصل، تناقضی عجیب است: فیلمی خوش‌ساخت که می‌تواند تماشاگر را در پایان، نه با پرسشی زنده، بلکه با احساس ناتمام‌ماندن تجربه تنها بگذارد.

سه ایده، بیش از همه، در فیلم توجه را به خود جلب می‌کنند.

نخست، خاطرهٔ نویسنده از پدری که پس از جدایی، روبه‌روی خانهٔ تازهٔ مادر آپارتمانی می‌خرد؛ ظاهراً برای آنکه فرزندان به مادر نزدیک باشند، اما در واقع برای تماشای زندگی زنی که از دست داده است. او هر شب به اتاق خود می‌رود و زندگی مادر و مردی را دید می‌زند که در نگاهش خانواده را نابود کرده است. این فقط خاطرهٔ خیانت نیست؛ داستان انسانی است که نمی‌تواند از فقدان عبور کند و نزدیکی مکانی را جایگزین رابطهٔ ازدست‌رفته می‌کند. پنجره، برای او، هم امکان دیدن است و هم زندان.

دوم، کشف نیتا دربارهٔ صدای قدم‌ها: پس از کار در استودیوی بازسازی صدا درمی‌یابد که هر انسانی صدای راه‌رفتن مخصوص خود را دارد؛ گویی قدم‌ها نیز شخصیت دارند. چه ایدهٔ شگفتی: آدم‌ها پیش از آنکه دیده شوند، شنیده می‌شوند. صدا می‌تواند امضای حضور باشد، اما همین امضا را می‌توان در استودیو دوباره ساخت. پس چیزی که نشانهٔ واقعیت به نظر می‌رسد، ممکن است محصول جعل هنرمندانه باشد. کار شخصیت‌ها در ساختن صداهای سینمایی، از همین راه به مسئلهٔ اصلی فیلم، یعنی رابطهٔ امر ساخته‌شده و امر واقعی، پیوند می‌خورد. …