زنانگی پیش از هر چیز تجلی «انسان‌بودگی» است

نرگس عاشوری گروه فرهنگی /     یوسف حاتمی‌کیا برای تبدیل این واقعیت مسکوت به تصویر، به پشت‌میزنشینی یا تخیلات مرسوم بسنده نکرد؛ دو هفته پابه‌پای شوتی‌ها بار جابه‌جا کرد تا ضربان ترسی را که با هر کیلومتر سرعت بیشتر به جان می‌نشیند، لمس کند. با این حال، سخت‌ترین پیچ این جاده نه جلوی دوربین، که در راهروهای دریافت مجوز طی شد؛ جایی که حضور یک زن قوی و کنشگر، ماه‌ها با برچسب‌های سیاسی و نگاه‌های تهدیدمحور متوقف ماند. حاتمی‌کیا در دومین تجربه بلند سینمایی‌اش، دست روی واقعیتی عریان گذاشته است: انسان‌هایی که در غیاب صید سنتی و اقتصاد مولد، هر روز بر سر جان و نان قمار می‌کنند. اهمیت جامعه‌شناختی فیلم اما در مرکزیت بخشیدن به زنی است که بار چند خانواده را به دوش می‌کشد. «حلما» نه تصویر لطیف و تزئینی زن در ملودرام‌هاست و نه قربانی توسری‌خورده سینمای نکبت؛ او فاعل سرسخت سرنوشت خویش است که میان دود لاستیک و هراس جاده، معنای مادرانگی و انسان‌بودگی‌اش را بازتعریف می‌کند و این کلیشه را درهم می‌شکند که زنانگی تنها در انفعال و ظرافت معنا دارد. «اسکورت» فراتر از تعقیب‌وگریزهای نفسگیر ژانری، ثبت صادقانه طبقه نامرئی مشاغل غیررسمی است؛ کسانی که در دفاتر آماری ثبت نمی‌شوند، اما بار سنگین واقعیت را تمام‌قد بر دوش می‌کشند. با زهرا اردکانی، مدرس و پژوهشگر رسانه و زنان و مدیر کارگروه زنان و جوانان معاونت راهبردی ریاست‌جمهوری درباره بازنمایی فاعلیت و اشتغال زنان فرودست در فیلم «اسکورت»، شالوده‌شکنی از کلیشه‌های انعطاف‌ناپذیر جنسیتی و پیوند مفهوم زنانگی با انسان‌بودگی در سینمای اجتماعی گفت‌و‌گو کردیم.

 

«حلما» نان‌آور خانواده‌ خودش و چند زن دیگر است و خودش پشت فرمان می‌نشیند. حاتمی‌کیا این را نشانه‌ قدرت و فاعلیت زنان می‌داند. از نگاه جامعه‌شناسی، این جنگندگی نشانه‌ توانمندی است یا نشانه اینکه فشار معیشتی زنان را به خطرناک‌ترین مشاغل کشانده؟ یا هر دو؟  …