ایران و آمریکا؛ گذر از مارپیچ جنگ به سوی همزیستی منفعت‌محور - دیپلماسی ایرانی

دیپلماسی ایرانی: آیا ایران و آمریکا محکوم‌اند دشمنی تاریخی خود را تا مرز جنگ‌های پی‌درپی ادامه دهند، یا می‌توانند با وجود تفاوت در منافع، رویکردها و سیاست‌های منطقه‌ای، راهی برای همزیستی بیابند؟ این پرسش در شرایطی مطرح می‌شود که تجربه رویارویی‌های نظامی اخیر، بار دیگر محدودیت قدرت سخت را در دستیابی به اهداف سیاسی آشکار کرده است. دو کشوری که هر یک از توانایی‌های قابل‌توجهی برای آسیب‌رساندن به دیگری برخوردارند، الزاماً از توانایی تحمیل اراده سیاسی خود بر طرف مقابل برخوردار نیستند. در چنین وضعیتی، ادامه تقابل ممکن است به چرخه‌ای فرساینده تبدیل شود که هزینه‌های آن پیوسته افزایش می‌یابد، بی‌آنکه افقی روشن برای پایان بحران پدیدار شود.

در پنج یادداشت پیشین، از روایت تاریخی مارکو روبیو در آتن آغاز کردیم، به فراز و فرود مناسبات ایران و آمریکا پرداختیم، مسئله تاب‌آوری ایرانیان را بررسی کردیم و سرانجام در گذر از آکروپولیس به پاسارگاد، از نسبت قدرت، حقوق بشر و پیام صلح سخن گفتیم. اکنون پرسش از گذشته و میراث تمدنی به مسئله‌ای عملی در زمان حال رسیده است: چگونه می‌توان پیام صلح را به سازوکاری برای جلوگیری از جنگ تبدیل کرد؟

برای پاسخ، نخست باید سازوکار گرفتارشدن در مارپیچ جنگ را شناخت. در روابط بین‌الملل، یکی از دشوارترین وضعیت‌ها هنگامی شکل می‌گیرد که اقدام یک کشور برای افزایش امنیت خود، از نگاه طرف مقابل تهدیدآمیز تلقی شود. افزایش توان دفاعی، استقرار نیروها، گسترش بازدارندگی یا نمایش قدرت، ممکن است واکنشی متقابل برانگیزد. بدین‌ترتیب، حتی هنگامی که طرف‌ها مدعی‌اند خواهان جنگ نیستند، مجموعه تصمیم‌های آنان می‌تواند احتمال وقوع آن را افزایش دهد. این همان معمای امنیت است که در شرایط بی‌اعتمادی، به مارپیچ تهدید و واکنش تبدیل می‌شود. …