زیستن در دوزخ شخصی

نمایش «شاخ بی‌سر» گرفتار فضایی کابوس‌وار است و لاجرم هر آن چیزی که واقعی به نظر آید را از کار می‌اندازد. بنابراین بحران در این اجرا مربوط می‌شود به مسئله عینیت. توگویی هر آن چه که مشاهده می‌شود و حضور در این جغرافیای جدال را معنا می‌بخشد، بیش از آنکه واقعیت داشته باشد پدیده‌ای است ملهم از منطق ذهنی شخصیت اصلی نمایش که گرفتار شیزوفرنی است. این تضاد حل‌ناشدنی مابین واقعیت و خیال تا انتهای نمایش ادامه یافته و تنها در صورتی پایان می‌یابد که رازهای مگو آشکار شده و نسبت ما به گذشته از نو صورتبندی شود. از این منظر، می‌توان نمایش محمد برهمنی را یکی از همان روایت‌های پر فراز و نشیبی دانست که رابطه انسان و خاطرات گذشته‌اش را می‌کاود و در این وادی نه چندان سرراست، هراس را بیش از اطمینان به رخ می‌کشد. اجرایی که در ساحت روانشناختی می‌ماند تا خبر چندانی از امر اجتماعی در آن نباشد. همچنان که لوکاچ در رابطه با بحران واقعیت در جهان سرمایه‌داری می‌گوید، وجود تناقض مابین ذهنیت انسان مدرن شهری با عینیت جامعه امری است غیر قابل کتمان. لوکاچ باور دارد که رسالت یک اثر هنری می‌تواند تلاش برای رفع و رجوع این تناقض باشد و نزدیک کردن این دو حوزه. اما آن چیزی که در اجرای برهمنی کمابیش دیده می‌شود فاصله‌ای است که میان امر ذهنی و واقعیت موجود در جریان است و رفع و رجوع نمی‌شود. به عبارت دیگر، ذهنیت فروپاشیده شخصیت اصلی نمایش، احاطه‌ای بر واقعیت پیرامونی ندارد و این منطق کابوس‌وار زندگی او است که این روزهایش را معنا می‌کند. در این بین، هر نوع تقلا برای فاصله‌گیری از این هاویه، محکوم به شکست است چراکه واقعیت موجود، توان تاب‌آوری در مقابل هجوم نیروهای مهاجم را نداشته و این امر ذهنی است که فرمان می‌راند. آن چیزی که شاید بتواند در مقابل منطق کابوس‌وار خاطرات گذشته مقاومت کند، از نو روایت کردن تاریخ شخصی و شاید رستگاری گذشته است. فرآیندی طاقت‌فرسا که شاید اندکی از عمق فاجعه بکاهد و گفتگو با موجودات هیولاوش ذهن بیمار همایون ادیب را امکان‌پذیر کند.  …