به گزارش سایت دیدبان ایران، دانشمندان برای نخستینبار دیانای انسان باستانی را روی دیوارههای غارهای اروپا یافتهاند؛ کشفی که میتواند هویت هنرمندان ماقبل تاریخ را آشکار کند. کشفی تازه در غارهای اسپانیا و پرتغال، نشان میدهد که دیانای انسان باستانی میتواند برای هزاران سال روی دیوارههای غار و نقوش صخرهای دوام بیاورد؛ یافتهای که راهی کاملا تازه برای شناخت انسانهای پیشاتاریخی باز میکند. کشف تازه میتواند پاسخی برای این پرسش نیز باشد: آیا نئاندرتالها نیز روی دیوارهی غارها نقاشی میکردند؟
بهگزارش نیوساینتیست، مطالعهای تازه که با تمرکز بر یافتههای غارهای اسپانیا و پرتغال از سوی تیمی از پژوهشگران پروژهی فرست آرت انجام شده، به این کشف مهم دست یافته است. هدف از این پروژه، تاریخگذاری کهنترین آثار هنری در غار یا «غارنگارهها» است.
ژنوویو فون پتزینگر، پژوهشگر دانشگاه ویتواترسرند در ژوهانسبورگ آفریقای جنوبی، میگوید: «این کشف آغاز عصری تازه است؛ به ما امکان میدهد با هنرمندان واقعی، همان فردی که این هنر را خلق کرده، روبهرو شویم.»
تیم پژوهش بین سالهای ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ از ۱۱ غار در اطراف اسپانیا و پرتغال که دارای غارنگاره بودند، نمونهبرداری کردند. آثار عمدتا شامل تصویرهای گرافیکی سادهای مانند مثلث، نقطه و قالبهای دست بودند که با رنگ اخرای سرخ ساخته شده و از کهنترین شکلهای نقاشی در غار به شمار میروند.
نمیتوان با قطعیت گفت دیانای به فردی تعلق دارد که اثر هنری را خلق کرده است
پژوهشگران در غارها تراشههای بسیار کوچکی از رنگ را جدا کردند و یا لایهای از کلسیت را برداشتند؛ مادهای معدنی که بر اثر رسوب آب روی دیواره غار شکل میگیرد. از آنجایی که غارنگارهها اغلب با فوتکردن رنگ یا با استفاده از دست و انگشتان خلق شدهاند، پژوهشگران بررسی کردند آیا اثری از دیانای هنرمندان در این آثار باقی مانده است یا خیر.
پیش از این، حدود یک دهه بود که میدانستیم دیانای انسان باستانی میتواند در رسوبات کف غار حفظ شود، اما این مادهی ژنتیکی هرگز روی دیوارههای غار دیده نشده بود. وضعیت اکنون تغییر کرده است، زیرا دیانای انسان باستانی در برخی از نشانههای سرخرنگ در غار اسکورا در پرتغال که شبیه علامت نقطهویرگول هستند، شناسایی شده است.
آلبا بوسومس مسا، پژوهشگر مؤسسه انسانشناسی تکاملی ماکس پلانک در لایپزیگ آلمان، میگوید: «نخستینبار است که دیانای انسان باستانی روی دیوارهی غار پیدا میشود، اما هنوز نمیتوان با قطعیت گفت آیا این دیانای به همان فردی تعلق دارد که اثر هنری را خلق کرده است یا خیر.
پژوهشگران میافزایند ممکن است دیانای از کسی باشد که بعدها به غارنگاره دست زده، یا کسی که فقط عطسه کرده است. بااینحال، همین کشف دری را باز میکند که شاید روزی بتواند هویت افراد سازندهی این آثار هنری پیشاتاریخی را آشکار کند.
هپولیتو کولادو خیرهدو، باستانشناس دولت منطقهای اکسترمادورا در اسپانیا، میگوید: «گویی دیوارههای غار به صفحات کتابی سفید تبدیل شدهاند که کمکم میتوانیم آن را با کشفیات تازه پر کنیم.»
کولادو خیرهدو توضیح میدهد شگفتی بزرگ دیگر، زمانی رخ داد که پژوهشگران برای کنترل آزمایش از بخشهایی از دیوارههای غار که هیچ اثری از هنر نداشتند، نیز نمونه گرفتند و در برخی از آنها هم دیانای انسان باستانی یافتند؛ احتمالا بهجا مانده از بازدیدکنندگان پیشاتاریخی غار که دیوارهها را لمس کرده بودند.
نمونههای ژنتیکی بیشترین شباهت را با جمعیتی داشت که قدمت آنها به بازهای میان ۵۲۰۰ تا ۱۷۰۰۰ سال پیش بازمیگردد
نتیجه نشان میدهد که دیوارههای غار میتوانند گنجینهای از اطلاعات دربارهی انسانهای باستانی بازدیدکننده از غارها نیز باشند، حتی در جاهایی که نه نقاشی غاری وجود دارد و نه هیچ اثر یا مصنوع باستانشناختی. افزون بر این، مطالعه نشان داد که دیانای موجود روی دیواره غار اسکورا به احتمال زیاد از تماس مستقیم انسانهای باستانی آمده است، نه از رسوبات غار که بعدا روی دیواره نشستهاند.
وقتی دیانای انسان در رسوبات پیدا میشود، معمولا با دیانای حیوانات مختلف مخلوط است، اما مادهی ژنتیکی روی دیوارهی غار اسکورا فقط انسانی بود. دیانای دیوارهی غار همچنین جزئیات مهمی دربارهی انسانهای باستانی آشکار کرد. سه نمونه عمدتا به زنان نسبت داده شدند، در حالی که نمونهی چهارم مردانه بود. نمایهی ژنتیکی نمونهها بیشترین شباهت را با جمعیتی موسوم به شکارچی گردآورندگان غربی داشت؛ جمعیتی که قدمت آنها به بازهای میان حدود ۵۲۰۰ تا ۱۷هزار سال پیش بازمیگردد.
هرچند دیانای کافی برای تاریخگذاری دقیق بهدست نیامد، اکنون میدانیم غار اسکورا بین چهارهزار تا پنجهزار سال پیش مهروموم شده، بنابراین دیانای موجود در آن احتمالا قدیمیتر از این بازه است. بااینحال، پژوهش اخیر تنها آغاز راه است.
پژوهشگران پروژهی فرست آرت، از جمله فون پتزینگر و کولادو خیرهدو، پیشتر نمونهبرداری گستردهای را در شماری دیگر از غارهای اسپانیا انجام دادند. فهرست شامل غارهای نرها و آردالس نیز میشود که هنرهای آنها به نئاندرتالها نسبت داده شدهاند، هرچند این موضوع همچنان محل بحث است. آلبا بوسومس مسا میگوید یکی از پرسشهایی که واقعا دوست دارد به آن پاسخ دهد، این است: «آیا نئاندرتالها نیز اثر هنری میساختند یا خیر؟»
فرانچسکو دریکو، پژوهشگر دانشگاه بوردو در فرانسه، میگوید دیانای غارنگارهها میتواند راههای تازهای برای درک انسانهای باستانی و نقاشیهای آنها باز کند. او توضیح میدهد: «آیا هنرمندان مرد بودند یا زن، یا هر دو؟ آیا تصاویر حیوانات روی یک صفحه توسط یک هنرمند واحد ساخته شده بودند؟ آیا میتوانیم دیانای نئاندرتالها را [در نقاشیهای بسیار کهن شبهجزیره ایبری] یا دیانای دنیسوواها را در قالبهای کشفشده در اندونزی پیدا کنیم؟ ظرفیت این کار بسیار عظیم است.»
بااینحال، دیانای باستانی در پژوهش فقط در یکی از ۲۴ صفحه غارنگارهی نمونهبرداریشده پیدا شد؛ شاید حفظ این مادهی ژنتیکی بیشتر استثنا باشد تا قاعده. آلبا بوسومس مسا میگوید نرخ موفقیت در حال حاضر بسیار پایین است.»
در پایان، آلبا بوسومس مسا افزود تمام ابهامهای موجود احتمالا با مهارت بیشتر پژوهشگران در استخراج مقادیر بسیار اندک دیانای از نمونههای غار رفع خواهد شد. کولادو خیرهدو نیز افزود: «کاوش ناگزیر بخشی از پروندهی باستانشناسی را از بین میبرد. بااینحال، کشف تازه به ما فرصت میدهد بدون کاوش، داستانهای کاملا تازهای را آشکار و بازسازی کنیم که به ما کمک میکنند مردم و جوامع گذشته را بهتر بفهمیم.»
