حماسه‌ای که از دل خنده‌های رزمنده‌ها بیرون می‌آید

یادداشت مهمان، زهرا حکیمیان،‌ در ادبیات دفاع مقدس، معمولاً با روایت‌هایی از حماسه‌های بزرگ و توصیفاتِ پراحساس از میدان‌های جنگ روبه‌رو هستیم. اما گاهی، نویسنده‌ای پدید می‌آید که تصمیم می‌گیرد از زاویه‌ای متفاوت به این حماسه بنگرد؛ زاویه‌ای که در آن، روحِ سرکش و شوخِ جوانان و نوجوانان، راه خود را از میان غبارِ باروت پیدا می‌کند. کتاب «ایرج خسته است» نوشته‌ داوود امیریان، یکی از همین آثار است که با جسارت، طنز را با حماسه پیوند می‌زند.

داستان کتاب، حول محور گروهی از جوانان و نوجوانان می‌چرخد که در جبهه‌های جنگ ایران و عراق حضور دارند. اما این یک روایتِ خشک و نظامی نیست. نویسنده تمرکز خود را بر حاشیه‌های زندگی در جبهه گذاشته است؛ همان لحظاتی که سربازان میان استراحت و آماده‌باش، با هم شوخی می‌کنند، از خستگی ناله‌ می‌کنند و با بی‌خیالیِ خاصِ دورانِ نوجوانی، موقعیت‌های طنزی خلق می‌کنند.

شخصیت «ایرج» با آن تنبلی‌ها و خستگی‌های همیشگی‌اش، نمادی است از همان جوانِ معمولی که شاید در نگاه اول ظاهر قهرمانی نداشته باشد، اما در پسِ آن خستگی و شوخ‌طبعی، قلبی آماده برای فداکاری دارد. نویسنده با استفاده از موقعیت‌های کمدی و دیالوگ‌های زنده، فضایی را می‌سازد که خواننده ناخودآگاه با شخصیت‌ها هم‌مسیر می‌شود و با آن‌ها می‌خندد.

آنچه «ایرج خسته است» را از نظر تکنیکی متمایز می‌کند، استفاده‌ هوشمندانه‌ از زبان طنز است. طنز در اینجا ابزاری برای مسخره کردنِ جنگ نیست، بلکه ابزاری است برای انسانی کردنِ سربازان. امیریان با این کار، از تبدیل شدنِ شخصیت‌ها به بت‌های بی‌نقص و بی‌احساس جلوگیری می‌کند. او به ما نشان می‌دهد که این‌ها هم آدم هستند؛ هم می‌ترسند، هم می‌خندند، هم حوصله‌شان سر می‌رود و هم با هم کل‌کل می‌کنند.

شخصیت‌پردازی در کتاب بسیار زنده و ملموس است. هر شخصیت، ویژگی های خاص خود را دارد که باعث می‌شود خواننده احساس کند در میان یک جمع از دوستان واقعی نشسته است. این دقت در جزئیاتِ رفتاری، باعث می‌شود که وقتی داستان … …