ناصر سراج، معاون امور بینالملل قوه قضاییه و دبیر ستاد حقوق بشر جمهوری اسلامی ایران در مراسم روز جهانی یادبود و بزرگداشت قربانیان تروریسم که با حضور جمعی از خانوادههای شهدای ترور و جنگ تحمیلی اخیر در مرکز مطالعات بینالمللی و سیاسی وزارت امور خارجه برگزار شد، روایتی از رنج ناگفته قربانیان تروریسم را تشریح کرد.
سراج ابتدا ضمن تشکر از بنیاد هابیلیان و وزارت امور خارجه برای برگزاری این مراسم و فراهمکردن فرصتی برای شنیدن صدای قربانیان و خانوادههای آنان، اظهارکرد: امروز گرد هم آمدهایم تا از کسانی یاد کنیم که دیگر در میان ما نیستند؛ اما حقیقت این است که تروریسم، با کشتهشدن یک انسان پایان نمییابد. تروریسم از لحظهای که یک انسان را هدف قرار میدهد، وارد زندگی یک خانواده میشود و گاهی تا چند نسل آثار خود را بر جای میگذارد.
وی با تاکید بر اینکه یک گلوله ممکن است در چند ثانیه انسانی را از خانوادهاش بگیرد، اما رنج آن خانواده سالها ادامه خواهد داشت، افزود: کودکی که پدرش را از دست داده است، مادری که فرزندش را از دست داده، همسری که شریک زندگی خود را از دست داده و خانوادهای که هر سال جای خالی یک عزیز را در کنار سفره خود احساس میکند، همگی قربانیان تروریسم هستند.
دبیر ستاد حقوق بشر ادامه داد: قربانی تروریسم فقط فردی نیست که جان خود را از دست داده است؛ قربانی، یک خانواده، یک جامعه و گاه یک نسل است. به همین دلیل است که روز جهانی بزرگداشت و یادبود قربانیان تروریسم، صرفاً یک مناسبت تقویمی نیست. سازمان ملل نیز با تعیین ۲۱ اوت بهعنوان روز جهانی یادبود و ادای احترام به قربانیان تروریسم، بر ضرورت حمایت از قربانیان، حفظ کرامت آنان و تضمین حقوق و آزادیهای بنیادین ایشان تأکید کرده است.
وی با طرح چند سؤال درخصوص قربانیان تروریسم، عنوان کرد: آیا جامعه جهانی در عمل، با همه قربانیان تروریسم یکسان رفتار میکند؟ آیا ارزش خون همه قربانیان به یک اندازه دیده میشود؟ آیا صدای همه خانوادههای داغدار به یک اندازه شنیده میشود؟ و آیا تعریف ما از تروریسم، فارغ از قدرت، ثروت، ملیّت و جایگاه سیاسی عاملان آن است؟ متأسفانه پاسخ به این پرسشها همیشه مثبت نیست.
ایران؛ سرزمینی که قربانی تروریسم بوده است
سراج در ادامه با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی ایران و ملّت ایران، از جمله ملّتهایی هستند که در دهههای گذشته، هزینه سنگینی را اثر ترورهای متعدد پرداختهاند، گفت: هزاران شهروند ایرانی اعم از کودکان، زنان، مردان و سالخوردگان در عملیاتهای تروریستی جان خود را از دست دادهاند؛ از مردم عادی گرفته تا مسئولان، دانشمندان، نیروهای نظامی و انتظامی، روحانیون و کارگران و دانشجویان.
وی اضافه کرد: تروریسم در ایران، چهرههای مختلفی داشته است؛ گاهی در قالب انفجار در اماکن عمومی، گاهی در قالب ترور شخصیتهای سیاسی و علمی، گاهی در قالب حمله به مردم بیدفاع در خیابان و مراسم عمومی و گاهی در قالب عملیاتهایی که هدف آن ایجاد رعب، ناامنی و بیاعتمادی در جامعه بوده است. اما در کنار همه این حوادث، مسئلهای که نباید فراموش شود، رفتار جامعه بینالمللی با عاملان و حامیان تروریسم است.
دبیر ستاد حقوق بشر تصریح کرد: اگر یک اقدام تروریستی در یک کشور اروپایی رخ دهد، بلافاصله به یک مسئله جهانی تبدیل میشود؛ اما اگر قربانی ایرانی باشد، گاه واکنشها بسیار محدودتر است. اگر یک دانشمند یا مقام سیاسی در نقطهای از جهان ترور شود، از آن بهعنوان تهدیدی علیه صلح و امنیّت بینالمللی یاد میشود؛ اما وقتی قربانی یک شهروند ایرانی است، گاهی همان حادثه با سکوت، توجیه یا حتی روایتسازی سیاسی مواجه میشود. این همان استاندارد دوگانهای است که باید درباره آن صریح سخن گفت.
وی همچنین با بیان اینکه حقوق بشر اگر جهانی است، باید رعایت آن نیز جهانی باشد و جان انسان اگر دارای ارزش ذاتی است، این ارزش نباید به پاسپورت او وابسته باشد، یادآور شد: کودک ایرانی، کودک فلسطینی، کودک اروپایی، کودک آفریقایی و کودک آسیایی، همگی کودکاند. مادر ایرانی که فرزندش را از دست میدهد، همان رنجی را تجربه میکند که مادر هر نقطه دیگری از جهان، تجربه میکند.
تروریسم دولتی و مسؤولیت دولتها
سراج با تاکید بر اینکه مبارزه با تروریسم نباید صرفاً متوجه گروههای غیردولتی باشد، گفت: جامعه بینالمللی باید در برابر هرگونه استفاده سازمانیافته از خشونت علیه غیرنظامیان، صرفنظر از هویت عامل آن، موضع واحد داشته باشد. اگر یک گروه مسلح، شهروندی را هدف قرار دهد، این اقدام باید محکوم شود.قدرت نظامی نمیتواند مجوز نقض حقوق بشر باشد.عضویت در یک ائتلاف سیاسی نمیتواند مصونیّت ایجاد کند، و ادعای مبارزه با تروریسم نمیتواند توجیهی برای هدف قراردادن مردم عادی باشد.
جنگ و قربانیان غیرنظامی
معاون امور بینالملل قوه قضاییه در ادامه با اشاره به جنگهای اخیر عنوان کرد: در جنگهای اخیر نیز بار دیگر شاهد بودیم که چگونه مردم عادی در معرض پیامدهای مستقیم درگیریهای نظامی قرار گرفتند. در جنگ دوازدهروزه و سپس در جنگ چهلروزه، شهروندان عادی، خانوادهها، کودکان، زنان و سالمندان در معرض حملات تروریستی و ناامنی قرار گرفتند. در چنین شرایطی، بحث تنها بر سر تعداد قربانیان نیست؛ مسأله اصلی، لزوم رعایت اصول بنیادین حقوق بشردوستانه بین المللی است.
وی همچنین گفت: اصل تمایز میان اهداف نظامی و غیرنظامی، اصل تناسب و اصل اتخاذ احتیاطهای لازم برای حفاظت از غیرنظامیان، اصولی نیستند که بتوان آنها را در در هر شرایطی کنار گذاشت. نمونه تلخ و دردناک این حوادث، مدرسه شجره طیبه در میناب است. مدرسه باید محل آموزش، امید و آیندهسازی باشد؛ نه صحنه مرگ کودکان. وقتی کودکی در مدرسه قربانی خشونت میشود، صرفنظر از اینکه چه اختلاف سیاسی یا نظامی در جریان بوده است، جامعه بشری با یک تراژدی انسانی مواجه گردیده است.
سراج تاکید کرد: هیچ آرمان سیاسی، هیچ اختلاف ژئوپلیتیکی و هیچ هدف نظامی نباید کرامت و امنیّت جان کودکان را از بین ببرد.جامعه جهانی باید درباره چنین حوادثی تحقیق کند، حقیقت را روشن کند و در صورت احراز نقض حقوق بشردوستانه، مسؤولیت عاملان را پیگیری نماید.
ترور در بالاترین سطح سیاسی
وی در ادامه گفت: در جریان حملات اخیر، حتی بالاترین سطح سیاسی جمهوری اسلامی ایران نیز از پیامدهای خشونت مصون نماند و آیتالله سیدعلی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، در جریان حمله شهید شد و شماری از اعضای خانواده ایشان نیز به شهادت رسیدند.
دبیر ستاد حقوق بشر بیان کرد: فارغ از هرگونه اختلاف نظر سیاسی درباره اشخاص، این حادثه یک پیام روشن دارد: ترور و خشونت سیاسی، هنگامی که به یک ابزار تبدیل شود، هیچ مرزی نمیشناسد. امروز ممکن است هدف، یک مقام سیاسی باشد و فردا یک خانواده، یک دانشآموز، یک بیمار یا یک شهروند عادی هدف قرار گیرد. از همینرو، جامعه جهانی باید اصل مصونیّت غیرنظامیان و ضرورت جلوگیری از گسترش چرخه خشونت را جدّی بگیرد.
تروریسم پنهان؛ تحریم و فشار بر مردم
وی افزود: اجازه دهید به شکل دیگری از فشار علیه مردم نیز اشاره کنم؛ شکلی که شاید در نگاه نخست با مفهوم تروریسم یکسان تلقی نشود، اما آثار انسانی آن باید با دقّت مورد بررسی قرار گیرد. تحریمهای فراگیر و اقدامات قهری یکجانبه میتوانند در زندگی مردم عادی آثار عمیق و گاه جبرانناپذیر ایجاد کنند.
سراج تاکید کرد: وقتی تحریمها دسترسی مردم به دارو، تجهیزات پزشکی، خدمات بانکی، مواد اولیه و نیازهای ضروری را دشوار میکنند، آنچه در نهایت تحت فشار قرار میگیرد، دولتها نیستند؛ بلکه در بسیاری از موارد، مردم عادی هستند که دارای حق حیات، حق سلامت؛ حق برخورداری از کرامت انسانی هستند.بنابراین ما بر این باوریم که آثار انسانی تحریمها و اقدامات قهری یکجانبه باید در چارچوب حقوق بشر با جدیّت مورد توجه قرار گیرد.
تروریسم فقط آن چیزی نیست که با انفجار و گلوله دیده میشود.
معاون امور بینالملل قوه قضاییه ادامه داد: در پایان، اجازه دهید چند کلمه را مستقیماً با خانوادههای عزیز قربانیان در میان بگذارم. شاید هیچ سخنی نتواند جای خالی عزیز از دسترفته شما را پر کند. هیچ کلمهای نمیتواند رنج یک مادر را که فرزندش را از دست داده، کاملاً توصیف کند. اما میتوان یک وعده داد: جامعه نباید شما را فراموش کند.
وی تصریح کرد: ما امروز اینجا جمع شدهایم تا بگوییم قربانیان تروریسم فقط بخشی از گذشته نیستند؛ آنان بخشی از وجدان امروز ما هستند. یاد آنان به ما یادآوری میکند که اگر خشونت را عادی کنیم، فردا قربانی دیگری خواهیم داشت. اگر استاندارد دوگانه را بپذیریم، عدالت را تضعیف کردهایم.
دبیر ستاد حقوق بشر تاکید کرد: پیام ما روشن است: تروریسم، هرجا و توسط هرکس که باشد، محکوم است. جان انسانها قابل معامله سیاسی نیست. حقوق قربانیان قابل تبعیض نیست. و هیچ قدرتی نباید خود را فراتر از مسؤولیت در برابر جان انسانها بداند.
وی همچنین عنوان کرد: امیدواریم روزی برسد که هیچ خانوادهای به دلیل تروریسم و خشونت، داغدار عزیز خود نباشد؛ هیچ کودکی قربانی جنگ و منازعات سیاسی نشود؛ هیچ انسانی به دلیل ملیّت، مذهب یا دیدگاه سیاسی خود هدف خشونت قرار نگیرد و عدالت، جایگزین انتقام و گفتوگو جایگزین خشونت شود. در چنین روزی، یاد قربانیان تروریسم تنها یادآور یک فاجعه نخواهد بود؛ بلکه یادآور پیروزی انسانیّت بر خشونت خواهد بود. در برابر همه قربانیان تروریسم و در برابر خانوادههای صبور و داغدار آنان، سر تعظیم فرود میآوریم.
خطیبزاده: کشورهایی مانند ایران متعهد به ارزشهای مشترک بشری براساس تعهدات ذاتی خود هستند
سعید خطیبزاده، رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه در این مراسم، گفت: هیچ وقت جبهه حق و باطل به این وضوح ترسیم نشده بود؛ کشورهای غربی تروریسم را با نامهای فریبنده در مقاطع زمانی مختلف به جهانیان فروختهاند و ابعاد جنایتکارانه آن را پنهان کردند، اما آنچه در یک سال اخیر علیه ایران رخ داد، جبهه ترور و وحشت و کشتار را آشکار کرد؛ ما باید موزه ترور تهران را تاسیس کنیم.
وی با بیان اینکه قربانیان جبهه ترور و قربانیان این جنایتها از حیثهای مفهومی و موضوعی باید در چنین موزهای به نمایش گذاشته شود، اظهار کرد: با کمک بنیاد هابیلیان میتوان کار مهمی در این زمینه انجام داد؛ آنچه در موضوع تروریسم علیه کشورمان انجام شد برای همیشه در تاریخ میماند.
خطیبزاده اضافه کرد: جبهه ترور فکر میکرد با دست زدن به ترور در ایران به اهدافی دست مییابد، اما همه مردم ایران بهعنوان لابراتوار تاریخی در این رابطه ایستادند؛ سندهای مختلفی درباره فضای ترور جبهه غربی استکبار علیه ایران وجود دارد.
وی تصریح کرد: این جنگ و این سری جنگها که جدیدترینش تروریسم اقتصادی است که به تازگی اغاز شد، جنایتآمیز و جنایت جنگی است و قربانیانش مردم بیگناه هستند؛ هزار بار حرکت در مسیر خطا به نتیجه خطا میرسد.
رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بینالمللی وزارت امور خارجه با بیان اینکه ما باید بر عهد خود استوار بمانیم و آنچنان که به ما امر شده باید در مسیر خود به حرکت ادامه دهیم، گفت: وزارت امور خارجه در مسیر احقاق حق و صیانت از قربانیان تروریسم دستورالعملهایی برای پیگیری در عرصه بینالمللی دارد تا حقی از قربانیان تروریسم ضایع نشود؛ جبهه ترور به جایی رسیده است که ادعا میکند که قدرت از مسیر زور میگذرد؛ کشورهایی مانند ایران که متعهد به ارزشهای مشترک بشری براساس تعهدات ذاتی خود هستند، برای انجام مسئولیت خود اقدام میکنند.
محمدجواد هاشمینژاد، مدیرکل بنیاد هابیلیان نیز طی سخنرانی در این مراسم، گفت: نزدیک به یک دهه است که روز ۲۱ آگوست، همه ساله توسط سازمان ملل و کشورهای مختلف به عنوان روز جهانی یادبود و بزرگداشت قربانیان تروریسم در جهان پاس داشته میشود. به همین جهت ما در اینجا جمع شدهایم تا به عنوان قربانیان تروریسم، این روز را گرامی بداریم. اما واقعیت این است که کشور ما و شهروندان ایرانی از سالیان طولانی طعم تلخ تروریسم را چشیدهاند. مردم ما نزدیک به نیم قرن است که قربانی تروریسم و نقض فاحش حقوق بشر توسط تروریستها هستند.
هاشمینژاد اظهار کرد: از نخستین روزهای پیروزی انقلاب اسلامی، گروهکهای تروریست و تجزیه طلب و قومی، در مناطق مختلف کشوردست به اقدامات خشونت آمیز تروریستی علیه شهروندان و مقامات کشور زدند. بیش از ۲۳ هزار ایرانی از آن زمان تاکنون توسط گروهکهایی که مورد حمایت غرب بودند به خاک و خون کشیده شدند. گروههایی که پس از پاکسازی کشور از لوث وجود آنها، با فرار، با حمایت آشکار آن کشورها، دفاتر و مقرهای خود را به اروپا و آمریکا منتقل کردند و از آنجا به برنامهریزی برای کشتار و تخریب در کشور پرداختند. افزون بر این گروهکها، تروریسم دولتی آمریکا و رژیم صهیونیستی نیز همزمان، کشورمان و شهروندان ایرانی را در داخل و خارج هدف حملات خود قرار داد. ماجرای هدف قرار دادن ایرباس مسافربری توسط آمریکا و شهادت دهها شهروند و همچنین تحریمهای یکجانبه و ظالمانه این کشورکه در چارچوب تروریسم اقتصادی علیه ملت ایران قابل تعریف است نمونههایی از تروریسم دولتی آمریکاست. ترور و شهادت حداقل ۵۰ شهروند ایرانی از ابتدای انقلاب تا پیش از دو جنگ تحمیلی اخیر توسط رژیم صهیونیستی، که اسناد آن به مجامع بین المللی نیز ارائه گردیده است، گواهی بر این جنایات تروریستی است.
وی تصریح کرد: با این حال علی رغم این همه شهید و قربانی ترور و همچنین اقدامات جمهوری اسلامی ایران در عرصه مبارزه با تروریسم در داخل و در منطقه و با همکاری کشورهای منطقهای، کشورمان همواره توسط همین کشورهای حامی گروهکهای ضد ایرانی و در یک فرافکنی ظالمانه به عنوان حامی تروریسم معرفی میگردد. البته جنایات دردآور و بی سابقه رژیم صهیونیستی در نوار غزه که حمایت آمریکا و غرب و با سکوت تأسف بار و رقت انگیز نهادهای بین المللی انجام شد، نشان داد که معیارهای تروریسم و نقض حقوق بشر تا چه اندازه سیاسی، غیراخلاقی و حربهای در دست برخی کشورها برای اعمال سلطه و اراده خود است.
مدیرکل بنیاد هابیلیان توضیح داد: دو جنگ تحمیلی اخیر که در آن جمعی از مقامات سیاسی، نظامی و علمی کشورمان ترور و به شهادت رسیدند، هزاران نفر از مردم بیگناه ما از جمله کودکان معصوم به ویژه در میناب به شهادت رسیدند و زیرساختهای حیاتی یک ملت مورد تعدی و تخریب قرار گرفت به طور بّین و آشکار، به جهان نشان داد که ناقضان حقوق بشر، تروریستها و جلادان و حامیان تروریسم چه کسانی هستند و البته بازهم یادآوری میکنم که نهادهای بین المللی در اینجا نیز نمره قبولی نگرفتند و حتی کشتار مردم و کودکان در ایران را نیز محکوم نکردند. یک نمونه عینی از بی توجهی این نهادها به حقوق بشر و مرگ انسانها و رفتار سیاسی در قبال آن، رفتار دفتر نمایندگی سازمان ملل در قبال برنامه امروز ماست. در حالیکه مناسبت امروز، یک مناسبت جهانی متعلق به سازمان ملل متحد است، علی رغم دعوت از نماینده این سازمان در ایران، هیچکدام از مدیران و نمایندگان آن در مقام پاسداشت قربانیان ترور در کشور میزبان مأموریت خود حضور نیافتند. طبیعتا انتظار عمل از چنین نهادهایی جای خود دارد.
وی با بیان اینکه گزارش سال تروریسم در ایران که در چند سال اخیر توسط بنیاد هابیلیان تدوین و منتشر میشود، و نسخه جدید آن در مراسم امروز رونمایی خواهد شد به تنهایی نشان میدهد چگونه کشور ما همچنان قربانی گروهکهای تروریست مورد حمایت برخی از این کشورها هستند، اظهار کرد: شهادت بیش از ۵۰ شهروند در حوادث مختلف تروریستی در کشور در سال ۱۴۰۴ این نکته را به خوبی آشکار میکند. البته تعداد شهیدان و تعداد عملیات تروریستی در سال ۱۴۰۴ به نسبت سال قبلتر، کاهش قابل توجهی را نشان میدهد که در گزارشی که به همین مناسب در این نشست پخش شد به جزئیات آن اشاره شد. هر چند دلایلو اسباب این کاهش قابل بررسی و مطالعه است لیکن بیش از ۵۰ شهید و ۲۶ عملیات تروریستی همچنان باید مورد توجه دستاندکاران و سیاستگذاران باشد تا روند کاهشی سال گذشته امسال نیز استمرار پیدا کند.
هاشمینژاد گفت: بهرهگیری دستگاههای متولی امر از ظرفیت چنین گزارشهایی و همچنین خانوادههای شهدا و قربانیان ترور در کشور، که دارای ابعاد حقوق بشری هستند، در داخل و فضای بینالملل، میتواند به سود کشور باشد. خانواده شهدای ترور کشور ضمن قدردانی از مرکز مطالعات سیاسی و بین المللی وزارت امور خارجه و ریاست محترمآن جناب آقای دکتر خطیب زاده و همکاران ایشان در همکاری با بنیاد هابیلیان برای برگزاری این برنامه و میزبانی ارزشمند از آن، بار دیگر آمادگی خود را برای همکاری و هم افزایی با دستگاه دیپلماسی کشور و سایر بخش های متولی حوزه حقوق بشر و قربانیان تروریسم اعلام می کند و باور دارد که ظرفیت های حقوق بشری قربانیان ترور در ایران، در صورت عزم و اراده دستگاه های مختلف می تواند دستاوردهای مؤثر و تهاجمی برای کشورمان داشته باشد. در پایان ضمن تشکر مجدد از میزبانی مرکز مطالعات سیاسی، از همه حاضران این جمع، به خصوص خانواده های معزز شهیدان قدردانی میکنم.
در ادامه نشست روز جهانی یادبود و گرامیداشت قربانیان تروریسم، نمایندههای خانوادههای شهدای ترور به سخنرانی پرداختند.
همچنین در پایان نشست روز جهانی یادبود و گرامیداشت قربانیان تروریسم از گزارش تروریسم در ایران در سال ۱۴۰۴ رونمایی شد.
انتهای پیام
![[لیلا اردبیلی] میراث فرهنگی؛ فراتر از دیوار و سنگ](/news/u/2026-08-23/ettelaat-j0awm.jpg)
