وقتی میراث طبیعی و بشری با هم حفاظت می‌شود

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) روز سوم نوامبر را به‌عنوان روز جهانی ذخیره‌گاه‌های زیستکره معرفی کرده است. پروژه‌ای ۵۵ سال قبل در برنامه «انسان و زیستکره (MAB)» این سازمان کلید خورد و پنج‌سال پس از آن در ۱۹۷۶ نخستین ذخیره‌گاه زیستکره جهان به ثبت رسید. از آن زمان تاکنون ۷۹۷ ذخیره‌گاه زیستکره در ۱۴۷ کشور به این شبکه عظیم پیوسته‌اند. شبکه‌ای به مساحت ۹ میلیون کیلومتر مربع که تقریبا با مساحت کشور استرالیا برابری می‌کند و ۳۴۲ میلیون نفر نیز در این شبکه زندگی می‌کنند.

موضوع از این قرار است که در مناطقی از کره زمین، انسان و طبیعت پیوندهایی ناگسستنی با طبیعت دارند. همزیستی انسان و طبیعت طی قرن‌های متمادی از یک سو منافع طولانی‌مدت برای انسان داشته و از سوی دیگر،‌ انسان نیز دانشی بومی برای زندگی و بهره‌برداری از طبیعت به‌دست آورده است. با توسعه جوامع انسانی، ممکن است شکل بهره‌برداری انسان از طبیعت تغییر کند و فشار بر منبع طبیعی را افزایش دهد و از طرف دیگر، دانش بومی که طی قرن‌های شکل گرفته و بهره‌برداری پایدار و همگام با طبیعت را به‌همراه داشته، رفته رفته به دست فراموشی سپرده شود و از میان برود.

  حفاظت؛ نه فقط برای طبیعت هدف اصلی ایجاد ذخیره‌گاه‌های زیستکره، حفاظت از تنوع زیستی، صیانت از میراث فرهنگی، پاسداشت دانش بومی و تقویت ابتکارات تاب‌آورانه جوامع محلی، به‌ویژه عشایر کوچنده و روستاییان، در مواجهه با تغییر اقلیم و چالش‌های محیط‌زیستی است. ذخیره‌گاه‌های زیستکره الگوهایی موفق از همزیستی انسان و طبیعت و ایجاد تعادل میان حفاظت از تنوع زیستی و فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی به شمار می‌روند و با تقویت مشارکت جوامع محلی، زمینه تحقق اهداف توسعه پایدار را فراهم می‌کنند. همین در هم‌آمیختگی طبیعت، جامعه، فرهنگ، معیشت و دانش بومی است که ذخیره‌گاه‌های زیستکره را تبدیل به مناطقی ویژه می‌کند که در آن هم میراث طبیعی و هم میراث بشری ارزشمند هستند. درواقع در ذخیره‌گاه‌های زیستکره، رابطه متوازن انسان، زندگی و نیازهایش با طبیعت اصل اساسی است.

یونسکو پنج کارکرد را برای ذخیره‌گاه‌های زیستکره … …