چهارطاقی‌های مولاب آبدانان؛ بناهای ساسانی که راز کاربری‌شان هنوز فاش نشده است

در جنوبی‌ترین نقطه استان ایلام، در شهرستان آبدانان، چهار بنای سنگی کهن خودنمایی می‌کنند که با وجود گذشت بیش از ۱۳ قرن از ساخت آن‌ها، همچنان معمایی حل‌نشده برای پژوهشگران و جاذبه‌ای کمتر شناخته‌شده برای گردشگران محسوب می‌شوند. این بناها که به چهارطاقی‌های مولاب شهرت یافته‌اند، در منطقه کلات مورموری و در نزدیکی روستای مولاب، در فاصله حدود ۶۰ تا ۷۰ کیلومتری مرکز شهرستان آبدانان قرار گرفته‌اند و یادگاری از دوران ساسانی و پیش از ورود اسلام به ایران به شمار می‌روند.

معماری استوار؛ راز ماندگاری پس از ۱۳۰۰ سال

آنچه چهارطاقی‌های مولاب را از بسیاری از آثار تاریخی دیگر متمایز می‌کند، استحکام شگفت‌انگیز سازه‌های آن‌هاست. این بناها با استفاده از مصالحی چون گچ، سنگ‌های شکسته و ملات آهک ساخته شده‌اند؛ ترکیبی که در برابر گذر زمان و فرسایش طبیعی مقاومت کرده و موجب شده است پس از نزدیک به ۱۳۰۰ سال، هنوز ساختار اصلی آن‌ها پابرجا بماند. همین ویژگی، این چهارطاقی‌ها را به یکی از شاخص‌ترین آثار معماری دوران ساسانی در غرب کشور تبدیل کرده است.

ثبت ملی؛ گامی برای حفاظت از یک گنجینه

حبیب‌الله‌محمودیان باستان‌شناس پیش از تاریخ در خصوص این بناهای باستانی به ایسنا گفت: اهمیت تاریخی و معماری این بناها سبب شد تا در سال ۱۳۸۲، چهارطاقی‌های مولاب با شماره ثبت ۸۴۴۷ در فهرست آثار ملی ایران جای بگیرند. این ثبت ملی، نه تنها سندی بر ارزش تاریخی این سازه‌هاست، بلکه گامی در جهت حفاظت و معرفی هرچه بیشتر آن‌ها به شمار می‌رود. با این حال، این آثار همچنان در زمره جاذبه‌های کمتر شناخته‌شده استان ایلام قرار دارند و بسیاری از گردشگران و حتی علاقه‌مندان به تاریخ از وجود آن‌ها بی‌خبرند.

معمای کاربری؛ از آتشکده تا آرامگاه

وی اظهار کرد: چهارطاقی در معماری ایرانی-اسلامی، الگویی آشناست که معمولاً به‌عنوان آتشکده یا مکان مذهبی زرتشتیان شناخته می‌شود اما چهارطاقی‌های مولاب، با این تصور رایج فاصله دارند و همین موضوع، آن‌ها را به یکی از بحث‌برانگیزترین آثار تاریخی استان تبدیل کرده است. کارشناسان و باستان‌شناسان با بررسی ساختار و موقعیت این بناها، فرضیه آتشکده بودن آن‌ها را چندان محتمل نمی‌دانند؛ چرا که الگوی پلان این چهارطاقی‌ها با آتشکده‌های شناخته‌شده در استان فارس تفاوت‌های آشکاری دارد. …