معضل تعهد

برای درک چرایی گره‌های کور در مسیر مذاکرات، رجوع به مفهوم «معضل تعهد» (Commitment Problem) در ادبیات نظریه بازی‌ها و نظریه چانه‌زنی در روابط بین‌الملل تصویر روشنی ارائه می‌دهد. در نظام بین‌الملل، برخلاف نظام‌های سیاسی داخلی، مرجع اجرایی متمرکزی با اختیار کامل، برای الزام دولت‌ها به اجرای توافق‌ها وجود ندارد. ازاین‌رو، بازیگران نمی‌توانند صرفا به اعلام تعهد طرف مقابل اتکا کنند، بلکه باید از امکان پایبندی او به توافق در آینده نیز اطمینان حاصل کنند. معضل تعهد زمانی شکل می‌گیرد که یک بازیگر نتواند به‌طور معتبر تضمین کند که با تغییر شرایط، منافع یا موازنه قدرت، همچنان به تعهدات خود پایبند خواهد ماند. در چنین وضعیتی، حتی توافقی که در زمان مذاکره برای هر دو طرف مطلوب است، ممکن است به‌دلیل نگرانی از رفتار آینده طرف مقابل به بن‌بست برسد.

در بحران کنونی، معضل تعهد در قالب نگرانی‌هایی متفاوت از حیث ابزار و هزینه‌ بروز می‌کند. تهران با توجه به تجربه توافق‌های پیشین، می‌خواهد اطمینان یابد که بازگشایی تنگه هرمز صرفا در برابر وعده‌های کلی یا اقدامات موقت آمریکا انجام نمی‌شود و پیش از مشاهده اجرای عملی تعهدات اقتصادی و پایان محدودیت‌های مورد توافق، اهرم فشار خود را کنار نمی‌گذارد. از این منظر، هرگونه سازوکاری پیرامون بازگشایی تنگه هرمز، از دیدگاه محاسباتی تهران نه به‌عنوان واگذاری ساختاری اهرم‌های امنیتی، بلکه به‌عنوان بخشی از یک موازنه مشروط ارزیابی می‌شود که قابلیت بازگشت‌پذیری در صورت تخطی طرف مقابل را حفظ کند.

در سوی مقابل، محاسبات راهبردی واشنگتن بر این نگرانی استوار است که تعدیل محدودیت‌های اقتصادی، بدون گره زدن آن به پرونده هسته‌ای، به خلق یک امتیاز یک‌طرفه و غیرقابل‌بازگشت منجر شود. …