اسامی برترین‌های کنکور و «برگه عدالت» بار دیگر روی میز آموزش

آرمان امروز- گروه جامعه: کنکور تمام شده است. دفترچه‌ها جمع شده‌اند، پاسخنامه‌ها تصحیح شده و رتبه‌های برتر حالا در صدر خبرها نشسته‌اند؛ یکی با لبخند از ساعت‌های مطالعه‌اش می‌گوید، دیگری از حمایت خانواده و معلمش و آن یکی از رؤیای پزشکی که حالا یک قدم به آن نزدیک‌تر شده است. اما چند خیابان آن‌طرف‌تر از این جشن‌ها، سؤال دیگری روی میز است؛ سؤالی که هر سال بعد از اعلام نتایج تکرار می‌شود: رتبه‌های برتر از کدام مدرسه‌ها آمده‌اند؟ آمار امسال پاسخ روشنی دارد؛ از میان ۳۸ رتبه برتر گروه‌های آزمایشی، ۶۳ درصد دانش‌آموز مدارس سمپاد، ۲۶ درصد دانش‌آموز مدارس دولتی و ۱۱ درصد دانش‌آموز مدارس غیردولتی بوده‌اند. سمپاد با وجود کاهش ۱۴ درصدی سهمش نسبت به سال گذشته، همچنان با فاصله در صدر ایستاده است. در گروه علوم تجربی، فاصله حتی بیشتر می‌شود؛ ۹ نفر از ۱۰ رتبه برتر سمپادی‌اند. همین یک عدد کافی است تا بحثی قدیمی دوباره زنده شود؛ آیا این سهم بالا، نشانه موفقیت یک مدل آموزشی است یا نشانه آنکه فرصت‌های آموزشی در کشور به شکل نابرابری توزیع شده‌اند؟.

یک عدد، دو روایت

ماجرا اما فقط به جدول رتبه‌ها ختم نمی‌شود. در همان روزهایی که سهم ۶۳ درصدی سمپاد در میان رتبه‌های برتر منتشر شده، رئیس سازمان مدارس و مراکز غیردولتی آموزش‌وپرورش از سهم ۷۷ درصدی مدارس دولتی در میان رتبه‌های برتر سخن گفته است. تناقض در نگاه اول عجیب به نظر می‌رسد؛ چطور ممکن است سهم مدارس دولتی یک‌جا ۲۶ درصد و جای دیگر ۷۷ درصد اعلام شود؟ پاسخ در تعریف «مدرسه دولتی» است، در دسته‌بندی رسمی آموزش‌وپرورش، مدارس سمپاد، نمونه دولتی و شاهد نیز دولتی محسوب می‌شوند. بنابراین وقتی این مدارس در کنار مدارس دولتی عادی قرار می‌گیرند، سهم کلی مدارس دولتی بالا می‌رود. اما در کف مدرسه، داستان متفاوت است و در میان همین ۲۶ درصد سهم مدارس دولتی در رتبه‌های برتر، شش نفر از مدارس نمونه دولتی، یک نفر از مدرسه شاهد و سه نفر از مدارس دولتی عادی بوده‌اند. یعنی اگر مدارس خاص دولتی را از مدارس دولتی عادی جدا کنیم، سهم مدرسه‌ای که اکثریت دانش‌آموزان کشور در آن تحصیل می‌کنند، تصویر دیگری به دست می‌دهد؛ تصویری که چندان شبیه آن آمار ۷۷ درصدی نیست. و درست همین‌جا است که بحث عدالت آموزشی از یک اختلاف آماری ساده عبور می‌کند.

چرا باید سمپاد رتبه اول نداشته باشد؟ …