مرگ از آسمـــــــان می‌آید

ماجرا با اسکواهای قهوه‌ای آغاز شد. این پرندگان دریایی مهاجر در سال ۲۰۲۳ به جزیره زیرجنوبگانی «جورجیای جنوبی» رسیده بودند، درحالی‌که مسافری مرگبار را با خود حمل می‌کردند. چند ماه بعد، فک‌های فیلی جنوبی که برای زادآوری به ساحل آمده بودند، بیمار شدند. مادران و نوزادان ضعیف و لرزان بودند و بسیاری از آن‌ها برای نفس کشیدن تقلا می‌کردند.

آنچه در پی آمد، مرگ‌ومیر جمعی هولناکی بود که ویروس بسیار مسری آنفلوانزای پرندگان (H5N1) عامل آن بود.

به گزارش گاردین، تا سال ۲۰۲۵، بیش از ۵۳ هزار فک فیلی ماده در جورجیای جنوبی مرده بودند. دانشمندان می‌گویند این موضوع به‌ویژه نگران‌کننده است، زیرا بیش از نیمی از جمعیت جهانی فک‌های فیلی جنوبیِ در سن زادآوری در این جزیره زندگی می‌کنند.

سویه‌ای بسیار مسری از ویروس آنفلوانزای پرندگان که نخستین بار در سال ۲۰۲۱ در نیم‌کره شمالی شروع به انتشار کرد، اکنون به چهار جمعیت از پنج جمعیت اصلی فک‌های فیلی جنوبی رسیده است. در برخی کلنی‌های اقیانوس اطلس جنوبی، بیش از ۹۰ درصد توله‌های تازه‌متولدشده مرده‌اند و حدود نیمی از ماده‌های بالغ نیز از بین رفته‌اند.

«روث کرومی»، هماهنگ‌کننده یک کارگروه «سازمان ملل» درباره آنفلوانزای پرندگان و حیات‌وحش، می‌گوید: «این یک کابوس برای حیات‌وحش است. مقیاس مرگ‌ومیر کاملاً بی‌سابقه است.»

در آوریل ۲۰۲۶، این مرگ‌ومیرهای جمعی باعث شد اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت که مرجع جهانی ارزیابی خطر انقراض حیات‌وحش است، وضعیت حفاظتی فک فیلی جنوبی را در «فهرست سرخ» از رده «کمترین نگرانی» به «آسیب‌پذیر» تغییر دهد. با این تغییر، گونه دو رده بالاتر در مقیاس خطر قرار گرفت.

این نخستین بار بود که رده خطر انقراض یک گونه به‌طور مشخص به‌دلیل H5N1 بالا می‌رفت.

براساس فهرست سرخ، دانشمندان گمان می‌کنند جمعیت جهانی فک‌های فیلی جنوبی تقریباً یک‌سوم کاهش یافته است. مدل‌ها نیز نشان می‌دهند بسیاری از جمعیت‌های این گونه برای بازگشت به وضعیت پیشین خود به چند دهه زمان نیاز دارند. تاکنون در میان حیوانات بازمانده، پادتن‌های کمی علیه این بیماری پیدا شده است.

فک فیلی جنوبی تنها یکی از گونه‌هایی است که از زمان آغاز انتشار H5N1 در میان حیات‌وحش جهان، تلفات فاجعه‌باری را تجربه کرده است. این ویروس صدها هزار و شاید میلیون‌ها حیوان را کشته است. …