فراتر از درمان زیستی؛ چرا به «دانش اجتماعی اعتیاد» و بازنگری در ساختار نهادها نیازمندیم؟

پناه بردن افراد به مواد اعتیادآور به طور سنتی، معمولا در چارچوب روانشناسی فردی یا علل اجتماعی معمول همچون فقر، بیکاری و... بررسی می‌شود.

در تحلیل پدیده‌های پیچیده‌ای چون آسیب‌های اجتماعی، یکی از خطاهای راهبردیِ سنتی، تقلیل دادن مسئله به ابعاد صرفاً زیستی، روانی یا بالینی است. اگرچه در حوزه زیست‌شناسی، دارودرمانی و بالین اعتیاد کارهای ارزشمندی انجام شده است، اما پدیده اعتیاد پیش از آنکه صرفاً یک اختلال فردی یا زیستی باشد، بازتابی از «مسائل اجتماعی» است. من با مطالعه شواهد علمی شیوع‌شناسی متاخر و یافته‌های میدانی بر اساس تجارب کاری خود معتقدم تعیین کننده‌های اجتماعی اعتیاد، دچار تغییر شده و با علل اجتماعی پیشین قابل تبیین نیست. نمی‌توان بدون شناخت بسترها و زمینه‌های ساختاری شکل‌گیری این رفتارها، و تنها با تکیه بر برخوردهای سلبی و مقابله‌ای، انتظار داشت مسئله به‌طور پایدار حل شود. ما باید بپرسیم ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی چه بسترها و زمینه‌هایی را فراهم می‌کنند که برخی افراد به مصرف مواد یا الکل گرایش می‌یابند؟ می‌بایست در کنار دانش زیستی، به توسعه «دانش اجتماعی اعتیاد» نیز توجه جدی شود و پژوهش‌های جامعه‌شناختی سهم بیشتری در نقشه راه سیاست‌گذاری این حوزه به دست آورند.

ساختار کلان، فشار ساختاری و فرسایش سرمایه اجتماعی

هیچ کنش انسانی در خلاء رخ نمی‌دهد. فشارهای ساختاری ناشی از تحریم‌ها و بحران‌های اقتصادی، هزینه‌های اجتماعی و زیست روزمره شهروندان را به شدت افزایش داده‌اند؛ امری که به طور مستقیم بر سلامت روان و کیفیت زندگی نسل‌های مختلف سایه می‌اندازد. ازاین‌رو، در سیاست‌گذاری‌های مرتبط با اعتیاد لازم است شرایط عینی جامعه و رنج‌های ساختاری ناشی از آن به دقت واکاوی شود. …