طرح‌های بنزینی دولت غیرکارشناسی و شتابزده است

حبیب‌الله ظفریان، معاون پژوهش‌های زیربنایی و امور تولیدی مرکز پژوهش‌های مجلس، با بیان اینکه هم طرح مسئله و هم سناریوهای پیشنهادی دولت در خصوص بنزین حاوی اشکالات متعدد فنی و کارشناسی است، اظهار داشت: مسئله بنزین در همه جای دنیا برای شهروندان موضوعی مهم به شمار می‌رود و جامعه هر تغییری در این حوزه را با حساسیت پیگیری می‌کند.

وی افزود: در ایران هم به دلیل تجربه بنزینی آبان ۹۸ و هم به دلیل سابقه شتاب‌زدگی در اجرای طرح‌های اقتصادی، مشابه آنچه در دی‌ماه سال گذشته اتفاق افتاد و زمینه بروز اغتشاشات و متعاقب آن جنگ دوم آمریکا و اسرائیل در ایران را فراهم کرد، این حساسیت مضاعف است. همین حساسیت مضاعف ایجاب می‌کند که بدنه کارشناسی با دقت و وسواس بسیار بالایی موضوع بنزین را واکاوی نماید. همچنین بخوانید: مخالفت قالیباف با تصمیم دولت پزشکیان برای گران کردن بنز‌ین

کسری ۱۵ تا ۲۰ میلیون لیتر روزانه بنزین صحیح نیست

معاون پژوهش‌های زیربنایی و امور تولیدی مرکز پژوهش‌های مجلس، با بیان اهمیت اصلِ طرح مسئله بنزین، پیش از ورود به راه‌حل‌ها، تصریح کرد: اولاً باید مشخص شود میزان واقعی مصرف، حداکثر ظرفیت تأمین و در نتیجه کسری بنزین دقیقاً چقدر است؟ چراکه برخی تلاش می‌کنند با بزرگنمایی اعداد و ارقام، وضعیت موضوعات را بحرانی و کشور را در وضعیت لبه پرتگاه قرار دهند.

وی افزود: مطابق آمارهای ارائه‌شده از سوی دستگاه‌های مربوطه، مجموع تولید بنزین کشور شامل پالایشگاهی و غیرپالایشگاهی هم‌اکنون به بیش از ۱۳۰ میلیون لیتر روزانه رسیده و حدود ۵ تا ۶ میلیون لیتر روزانه نیز واردات بنزین انجام می‌شود.

ظفریان تاکید کرد: از طرفی مصرف بنزین حدود ۱۳۷ میلیون لیتر روزانه است که پیش‌بینی می‌شود در شهریورماه افزایش یافته و سپس در مهرماه مجدداً به همین سطوح بازگردد. بنابراین میزان کسری بنزین به طور متوسط در حدود روزانه ۴ تا ۵ میلیون لیتر بوده و اعداد و ارقام کسری ۱۵ تا ۲۰ میلیون لیتر روزانه بنزین صحیح نیست. همچنین بخوانید: افزایش قیمت بنزین، ترامپ را در آستانه بحران سیاسی قرار داد

وی در خصوص مباحث مطرح‌شده درباره محدودیت ایجاد شده ناشی از جنگ تحمیلی اخیر و همچنین اعمال محاصره دریایی، بیان کرد: ظرفیت تولید بنزین پالایشگاهی که در جنگ آسیب‌دیده و از مدار خارج شده بود هم‌اکنون به چرخه تولید بازگشته است و از این حیث مشکلی وجود ندارد. همچنین با وجود محاصره و کاهش عرضه فرآورده روسیه، امکان تأمین روزانه حداقل ۵ میلیون لیتر بنزین وجود دارد.

عضو هیات علمی مرکز پژوهش‌های مجلس، یادآور شد: با توجه به افزایش درآمد کشور ناشی از صادرات نفت در سال جاری و با لحاظ اعداد واقعی خسارات جنگ، کشور برای واردات این میزان بنزین به هیچ وجه با مضیقه مواجه نیست.

اعداد مطرح‌شده پیرامون کسری تولید و مصرف بنزین از دقت لازم برخوردار نیست

وی با بیان اینکه با استفاده از روش‌هایی امکان افزایش ظرفیت تولید حتی در کوتاه‌مدت وجود دارد، اینگونه نتیجه گرفت که اعداد مطرح‌شده پیرامون کسری تولید و مصرف بنزین از دقت لازم برخوردار نیست و بنابراین کشور در این خصوص در وضعیت بحرانی قرار ندارد. همچنین بخوانید: افزایش قیمت بنزین، ترامپ را در آستانه بحران سیاسی قرار داد

عضو هیات علمی مرکز پژوهش‌های مجلس، در مورد سناریوهای مطرح‌شده در دولت در خصوص بنزین، عنوان کرد: متاسفانه هر سه سناریو مطرح‌شده درباره بنزین، دارای اشکالات متعدد است که نه تنها مسئله را حل نمی‌کند بلکه فضای تصمیم‌گیری‌های آتی در این خصوص را نیز مختل می‌نماید.

وی افزود: حتی با فرض اینکه کسری قابل توجه بنزین در کشور وجود داشته باشد، باید در نظر داشت که اکثریت قابل توجهی از مردم مصرف عادی و پایین‌تر از سهمیه‌های بنزینیِ موجود دارند و برای حل مصارف بالا در برخی بخش‌ها نباید دست به اقدامی زد که همه مردم را متأثر سازد؛ بلکه باید بر آن بخش خاص متمرکز شد و با لحاظ اقتضائات و توجه به ابعاد مختلف همان بخش تصمیم جزئی و موردی گرفت.

در مورد طرح نهایی بنزین هم کار کارشناسی انجام نشده است

معاون پژوهش‌های زیربنایی و امور تولیدی مرکز پژوهش‌های مجلس، در مورد سناریوی اعطای سهمیه ثابت بنزین به هر فرد که احتمالاً راه‌حل نهایی دولت نیز خواهد بود، گفت: بر روی این طرح نیز کار کارشناسی کافی انجام نشده است و ابهامات بزرگی درباره آن وجود دارد.

وی افزود: نشانه این موضوع آن است که هنوز طرح مکتوبی از این ایده وجود ندارد و مطابق آنچه تاکنون از این طرح شنیده شده است؛ نسخه‌های متعدد کاملاً متفاوت از یکدیگر در مورد طرح وجود دارد.

ظفریان ادامه داد: به عنوان مثال ابتدا بیان می‌شد که سهمیه به هر خودرو داده شود و سپس مازاد سهمیه مبادله گردد؛ اکنون بحث تخصیص به هر کد ملی مطرح است. یا اینکه به مردم گفته نمی‌شود با اجرای این طرح، قیمت بنزین با چه فرمولی تعیین می‌شود و نرخ نهایی به چه عددی خواهد رسید؟ ۳۰ هزار تومان؟ ۴۰ هزار تومان یا بالاتر از آن؟

وی افزود: همچنین این سؤال مطرح است که آیا برآوردی از گروه‌های اجتماعی که از اجرای طرح متضرر می‌شوند وجود دارد یا خیر؟ چراکه تجربه تلخ آبان ۹۸ به دلیل عدم برآورد صحیح از این موضوع به‌ویژه در مورد ساکنین اقماری کلان‌شهرها اتفاق افتاد.

ظفریان عنوان کرد: درواقع طرح مذکور در حالی دم از حمایت از اقشار ضعیف و بدون خودرو می‌زند که برآوردی از وضعیت افراد دارای خودرو در دهک‌های یک تا 5 نمی‌دهد و هیچ اشاره‌ای به این مهم نمی‌کند که اقشار ضعیف دارای خودرو چگونه از پس هزینه‌های بالای بنزین با نرخ بازار آزاد بر خواهند آمد. لذا اولین مسئله در مورد این طرح، روشن شدن جزئیات طرح برای بررسی و ارزیابی کارشناسی آن است.

این عضو هیات علمی مرکز پژوهش‌های مجلس، توضیح داد: این طرح که تلاش دارد به کلی پای دولت را از مسئله بنزین کنار بکشد، در ذات خود حاوی نوعی شانه خالی کردن دولت از پذیرش مسئولیت و باز کردن این موضوع از سر دولت است.

واگذاری تعیین قیمت بنزین به بازار، بخشی از بی‌مسئولیتی نهفته در طرح است

وی ادامه داد: قیمت بنزین به لحاظ تاریخی در ایران همواره یکی از مؤلفه‌های تعیین‌کننده رابطه دولت و مردم بوده و از این جهت مسئله‌ای دارای حساسیت اجتماعی است.

وی افزود: حتی در جنگ اخیر مشاهده شد که در کشوری مثل امریکا نیز به قیمت بنزین حساسیت اجتماعی وجود دارد. لذا واگذاری تعیین قیمت بنزین به بازار، بخشی از همان بی‌مسئولیتی نهفته در طرح است.

این مدرس دانشگاه با بیان اینکه مشکل فعلی در حوزه ناترازی بنزین، حاصل عدم اصلاحات تدریجی و جزئی در سال‌های گذشته و نگاه به حل موضوع بنزین با رویکرد شوک‌وار بوده است، افزود: برای مدیریت مصرف بنزین در کوتاه‌مدت و بلندمدت راهکارهای متعددی وجود دارد که بایستی در دستور کار کشور قرار گیرند.

ظفریان عنوان کرد: در این بین و در کوتاه‌مدت، راهکار شناسه دار کردن کارت سوخت جایگاه‌ها به عنوان زیرساخت شفافیت مصرف سوخت دارای اولویت بسیار بالایی است؛ چراکه امکان سیاستگذاری در مورد مدیریت مصرف به‌ویژه در مورد «تاکسی‌های اینترنتی» و «خودروهای شهرهای اقماری کلان‌شهرها» و همچنین موضوع «قاچاق بنزین» را فراهم می‌کند و می‌تواند موضوع مدیریت مصرف بنزین را حل نماید.

معاون زیربنایی و امور تولیدی مرکز پژوهش‌های مجلس، در جمع‌بندی مطالب خود بیان داشت: افرادی که در جایگاه کارشناسی و تصمیم‌سازی حضور دارند نباید با بیان داده‌ها و تحلیل‌های غیردقیق، تصویری بحرانی را برای سیاستمداران ایجاد کنند و ناخواسته ایشان را به سمت اتخاذ تصمیمات شتاب‌زده و هیجانی سوق دهند، مخصوصاً که کشور همچنان در میانه یک جنگ سرنوشت‌ساز قرار دارد و طمأنینه و سنجیده‌نگری مضاعفی در اتخاذ سیاست‌ها مورد نیاز است.