پژوهش دکتر احسان شاهقاسمی با عنوان «پانترکیسم در بحران: آزمایش ژنتیک و فروپاشی هویت قومی ترکی در گفتمان دیجیتال ایرانیان» نشان میدهد که چگونه پیشرفتهای علمی در حوزه ژنتیک، فراتر از محیط آزمایشگاه، به ابزاری برای بازتعریف هویتهای ملی و تقابلهای ایدئولوژیک در فضای مجازی تبدیل شده است. این مطالعه که به بررسی واکنش کاربران شبکه اجتماعی ایکس (توئیتر سابق) نسبت به نتایج وایرالشده آزمایشهای DNA شهروندان ترکیه میپردازد، فصلی جدید در درک نسبت میان «زیستسیاست» و «ناسیونالیسم دیجیتال» گشوده است.
ژنتیک به میدان تازهای برای منازعه بر سر هویت تبدیل شده است
برای درک ابعاد بحرانی که این پژوهش به آن اشاره دارد، باید ابتدا ماهیت ایدئولوژی پانترکیسم را واکاوی کرد. بر اساس این مطالعه، پانترکیسم نه یک واقعیت تاریخی ازلی، بلکه یک «اختراع مدرن» متعلق به اواخر قرن نوزدهم است که توسط روشنفکرانی چون ضیا گوکآلپ با الگوبرداری از مدلهای اروپایی بنا شد. این تفکر بر اصالت «خون» تأکید داشت و ادعا میکرد تبار ترکها به صورت خالص و بدون انقطاع از آسیای مرکزی تا آناتولی امتداد یافته است.
در اوایل جمهوری ترکیه، این اسطورهشناسی با حمایت دولت در قالب «تز تاریخ ترکی» نهادینه شد و حتی از علوم کاذبی چون جمجمهسنجی برای اثبات برتری نژادی استفاده گردید. با این حال، پژوهش دکتر شاهقاسمی تأکید میکند که بزرگترین خطای این جریان، یکی دانستن «زبان» با «تبار بیولوژیکی» است. دادههای ژنتیک مدرن نشان میدهند که مردم ترکیه امروزه بیشتر با جمعیتهای مدیترانه و خاورمیانه خوشهبندی میشوند و سهم تبار آسیای مرکزی در آنها بسیار ناچیز است. این واقعیت نشان میدهد که زبان ترکی از طریق سلطه نخبگان و جذب فرهنگی گسترش یافته است، نه مهاجرت انبوه نژادی. …
