بازار
یادداشت مهمان_سعید کریم داداشی، پژوهشگر؛
بیانات مقام معظم رهبری(مدظله العالی) در تاریخ ۴ آبان ۱۴۰۵، ناظر بر این حقیقت است که «خلاقیت و نوآوری» نقطه عطف خیزش علمی به شمار می‌رود. این امر با میدان‌دادن به تخیل سازنده، شجاعت علمی در ابداع راه‌های نرفته و ارتقای اعتمادبه‌نفس ملی و فردی تحقق می‌یابد. با مداقه در این گزاره، می‌توان دریافت که خلاقیت علمی دارای مراتب گوناگونی است؛ امری که واکاوی آن در بستر تاریخ علم نشان می‌دهد یکی از مراتب بنیادین نوآوری، همانا تحول در سطح «پارادایم» یا چارچوب مفهومی کلان است. چنین رویکردی پارادایم علمی را به مثابه افق فکری و پس‌زمینه متافیزیکی دانش می‌نگرد و بر این نکته صحه می‌گذارد که علم تجربی و فناوری، برخلاف انگاره پوزیتیویستی، ذاتاً نمی‌توانند از پیش‌فرض‌های متافیزیکی، الهیاتی و ارزشی تهی و خنثی تلقی شوند.
در سنت فلسفی آلمان، پیدایش علم تجربی فقط به معنای گردآوری تدریجی داده‌ها نیست؛ بلکه مرحله‌ای مهم در شکل‌گیری خودآگاهی انسان مدرن است. در فلسفه یونان باستان و فلسفه مدرسی قرون وسطی ــ که اندیشه یونانی را با الهیات مسیحی پیوند می‌داد ــ هستی دارای نظمی عقلانی و غایی دانسته می‌شد. در این دیدگاه، ذهن انسان بیشتر دریافت‌کننده و بازتاب‌دهنده این نظم بود. اما با پیدایش علم مدرن، فهم هستی دگرگون شد به‌جای آن‌که نظم طبیعت مستقل از ذهن و دارای غایت فرض شود، طبیعت به‌صورت مجموعه‌ای از پدیدارها فهمیده شد که در برابر فاعل شناسا قرار دارند و از راه شناخت او صورت‌بندی می‌شوند. تاریخ و تحول علم بر این نکته تأکید می‌کند که تکوین علم تجربی بدون گسست بنیادین ناشی از نهضت پروتستانی مارتین لوتر ناممکن بود. لوتر با ردّ آمیختن فلسفه ارسطو با الهیات مسیحی ــ به‌ویژه در نظام الهیاتی توماس آکویناس ــ پیوند سنتی میان عقل طبیعی و حقیقت الهی را قطع کرد. در این دیدگاه، عقل بشری پس از هبوط دچار آسیبی بنیادین شده و دیگر قادر نیست از طریق استدلال‌های انتزاعی مابعدالطبیعی به شناخت ذات جهان یا اراده الهی دست یابد. این بی‌اعتمادی به توان عقل نظری، این باور را که می‌توان جهان را پیش از تجربه و با استدلال شناخت، درهم شکست و زمینه را برای روی‌آوری به تجربه فراهم کرد. …
