از گفتوگوی دیپلماتیک تا همکاری عملیاتی
یکی از نکات مهم درباره نشست اخیر، تأکید بر حرکت از تعاملات صرفاً دیپلماتیک به سمت همکاریهای اجرایی و عملیاتی است. در سالهای گذشته، کشورهای مختلف منطقه تفاهمنامهها و اسناد متعددی برای توسعه همکاریهای اقتصادی و مالی امضا کردهاند، اما تجربه نشان داده است که امضای یک سند بهتنهایی نمیتواند جریان واقعی همکاری را ایجاد کند. آنچه اهمیت دارد، تبدیل این اسناد به سازوکارهای مشخص، تبادل اطلاعات، آموزش نیروهای تخصصی و ایجاد کانالهای ارتباطی میان نهادهای مسئول است.در حوزه مبارزه با پولشویی نیز همین مسئله اهمیت ویژهای دارد. شبکههای مالی غیرشفاف، برخلاف مرزهای سیاسی، محدود به یک کشور نیستند. یک تراکنش مشکوک ممکن است از چند کشور عبور کند و اطلاعات مربوط به آن در اختیار نهادهای مختلف قرار داشته باشد. بنابراین مقابله با چنین جریانهایی نیازمند همکاری میان مراکز اطلاعات مالی، بانکهای مرکزی و نهادهای نظارتی کشورهای مختلف است.در این میان، گروه اوراسیا میتواند بستری برای نزدیک شدن استانداردها و انتقال تجربه میان کشورهای منطقه فراهم کند. استفاده از ظرفیت این نهاد برای ایران، از آن جهت اهمیت دارد که کشور در تلاش است روابط اقتصادی خود را با کشورهای آسیای مرکزی و حوزه اوراسیا توسعه دهد. هرچه حجم تجارت افزایش پیدا کند، نیاز به سازوکارهای قابل اتکا برای مدیریت ریسک مالی نیز بیشتر خواهد شد.انتقال تجربه در زمینه تحلیل اطلاعات مالی یکی از محورهای اصلی نشست اخیر بوده است. این موضوع در دنیای امروز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مبارزه با پولشویی دیگر صرفاً به بررسی اسناد کاغذی یا شناسایی چند تراکنش غیرعادی محدود نیست. حجم بالای دادههای مالی، تعدد حسابها و پیچیدگی روابط تجاری باعث شده است که تحلیل داده و استفاده از ابزارهای نوین برای کشف الگوهای مشکوک اهمیت بیشتری پیدا کند.برای ایران نیز تقویت توان تحلیل اطلاعات مالی میتواند فراتر از موضوع مقابله با جرایم اقتصادی، به بهبود شفافیت در تجارت خارجی کمک کند. هرچه اطلاعات مالی دقیقتر تحلیل شود، امکان شناسایی جریانهای غیرعادی، شرکتهای صوری و تراکنشهای پرریسک افزایش پیدا میکند. در مقابل، یک نظام ضعیف اطلاعات مالی میتواند هزینه نظارت را بالا ببرد و حتی اعتماد طرفهای خارجی را کاهش دهد. ازبکستان؛ حلقه مهم در شبکه مالی آسیای مرکزیحضور ازبکستان در این همکاری سهجانبه از اهمیت ویژهای برخوردار است. آسیای مرکزی در سالهای اخیر به یکی از مناطق مهم برای توسعه روابط اقتصادی ایران تبدیل شده و ازبکستان نیز بهعنوان یکی از اقتصادهای مهم منطقه، ظرفیت قابل توجهی برای همکاری تجاری، حملونقل، ترانزیت و سرمایهگذاری دارد.افزایش روابط اقتصادی میان ایران و کشورهای آسیای مرکزی، به همان اندازه که فرصت ایجاد میکند، نیازمند سازوکارهای مالی مطمئن نیز هست. اگر تجارت افزایش پیدا کند اما سیستمهای تبادل اطلاعات مالی، شناسایی مشتری و نظارت بر تراکنشها همگام با آن توسعه نیابد، ریسکهای مالی نیز افزایش خواهد یافت.یادداشت تفاهم همکاری میان ایران و مرکز اطلاعات مالی ازبکستان که در حاشیه سیوهفتمین اجلاس اصلی گروه اوراسیا در آذرماه ۱۴۰۲ به امضا رسید، در همین چارچوب اهمیت پیدا میکند. نشست اخیر را میتوان تلاشی برای فعال کردن ظرفیتهای آن تفاهمنامه و انتقال همکاری از سطح توافق به مرحله اجرا دانست.برای ایران، همکاری با ازبکستان تنها به روابط دوجانبه محدود نمیشود. این کشور میتواند در شبکه ارتباطی ایران با بازارهای آسیای مرکزی نقش مهمی ایفا کند. هرچه همکاریهای تجاری، حملونقلی و مالی میان دو کشور افزایش یابد، نیاز به سازوکارهای هماهنگ برای مدیریت ریسکهای مالی نیز بیشتر میشود.از سوی دیگر، همکاری در حوزه مبارزه با پولشویی میتواند به ایجاد اعتماد میان نهادهای مالی دو کشور کمک کند. بانکها و مؤسسات مالی زمانی راحتتر وارد همکاریهای فرامرزی میشوند که از وجود سازوکارهای روشن برای شناسایی و کنترل ریسک اطمینان داشته باشند. این موضوع بهویژه در شرایطی اهمیت دارد که تجارت منطقهای ایران نیازمند استفاده بیشتر از ظرفیتهای بانکی و مالی کشورهای همسایه است.
شفافیت مالی؛ پیشنیاز تجارت منطقهای
گسترش تعاملات اقتصادی ایران با کشورهای منطقه بدون تقویت شفافیت مالی، میتواند به یک تناقض منجر شود. از یک سو کشور به دنبال افزایش صادرات، جذب سرمایه، توسعه ترانزیت و استفاده از ظرفیت بازارهای منطقهای است و از سوی دیگر، هرچه حجم مبادلات بیشتر شود، ضرورت کنترل ریسکهای مالی نیز افزایش پیدا میکند.مبارزه با پولشویی در این شرایط نباید صرفاً بهعنوان یک الزام حقوقی دیده شود. این حوزه میتواند بخشی از زیرساخت توسعه تجارت خارجی باشد. یک صادرکننده زمانی میتواند با اطمینان بیشتری قرارداد بلندمدت ببندد که مسیر دریافت وجه مشخص باشد و طرف تجاری نیز بتواند منشأ و مقصد منابع مالی را بهدرستی مدیریت کند. شفافیت مالی، هزینه مبادله را کاهش میدهد و اعتماد را افزایش میدهد.از همین منظر، همسوسازی استانداردهای نظارتی میان کشورهای منطقه اهمیت زیادی دارد. اگر مقررات و رویههای شناسایی تراکنشهای مشکوک میان کشورها فاصله زیادی داشته باشد، جریانهای مالی میتوانند از خلأهای موجود استفاده کنند. اما هماهنگی میان نهادهای اطلاعات مالی، امکان رصد مؤثرتر تراکنشهای فرامرزی را فراهم میکند.برای ایران، این همکاری همچنین فرصتی برای افزایش ظرفیت کارشناسی و تخصصی است. تجربه کشورهای مختلف در تحلیل اطلاعات مالی، شناسایی الگوهای جدید پولشویی و استفاده از فناوریهای نوین میتواند به ارتقای توان داخلی کمک کند. در مقابل، ایران نیز میتواند تجربیات خود را در اختیار شرکای منطقهای قرار دهد و از این طریق یک شبکه همکاری تخصصی در حوزه مبارزه با جرایم مالی شکل گیرد.البته موفقیت این روند به استمرار همکاریها بستگی دارد. نشستهای تخصصی زمانی اثر واقعی خواهند داشت که به برنامههای آموزشی، تبادل منظم اطلاعات، ارتباط مستقیم کارشناسان و ایجاد سازوکارهای مشخص برای همکاری تبدیل شوند. اگر همکاریها در سطح جلسات و تفاهمنامه باقی بماند، اثر آن بر تجارت واقعی محدود خواهد بود.اقتصاد منطقهای در حال تغییر است و ایران برای حضور مؤثر در این ساختار جدید، علاوه بر توسعه زیرساختهای فیزیکی مانند جاده و راهآهن، به زیرساختهای مالی و اطلاعاتی نیز نیاز دارد. مبارزه با پولشویی بخشی از همین زیرساخت است. توسعه تجارت با آسیای مرکزی، عضویت و تعامل بیشتر با سازوکارهای اوراسیایی و افزایش همکاری با کشورهایی مانند ازبکستان، بدون ایجاد اعتماد مالی پایدار دشوار خواهد بود.
