پنج شنبه ۲۸ دی ۱۳۹۶ / Thursday, 18 January, 2018

خاطره ای از مرحوم ناصر فرهنگ فر


خاطره ای از مرحوم ناصر فرهنگ فر
شهر رم مركز فرهنگی عجیبی است. عموماً هنرمندان در هر سطح كه باشند ماهی یك بار دور هم جمع می شوند و یكدیگر را از فعالیت های هنری خود آگاه می كنند. یا اینكه این محافل تبدیل به جلسات نقد و بررسی آثار دیگر هنرمندان می شود. به جرات می توان گفت كه سرنوشت خیلی از جریانات هنری در این محافل مشخص می شود. این انجمن ها در ایتالیا نام خاصی هم دارند به آن اصطلاحاً سالوتو «Salotto» گفته می شود. اغلب كانال های ملی یا محلی تلویزیون های ایتالیا در این محافل شركت می كنند و برنامه ها و بحث های این محافل را به شكل مستقیم یا ضبط شده پخش می كنند. ۱۳ سال پیش استاد پرویز مشكاتیان، فهیمه خانم و زنده یاد استاد ناصر فرهنگ فر به دعوت شعبه شرق شناسی دانشگاه رم برای شركت در فستیوالی كه به نام مولانا جلال الدین در سالن اپرای رم برگزار می شد به ایتالیا آمدند و شبی را مهمان یكی از این محافل بودند. مهمانی در خانه خانم لوچیا رونكتی آهنگساز موسیقی مدرن ایتالیایی برگزار می شد كه حدود ۳۰ نفر از شاعران، آهنگسازان، نوازندگان، خوانندگان اپرا، رهبران اركستر، نقاشان و مجسمه سازان معروف ایتالیایی و اروپایی در این سالوتو مهمان بودند. از استادان شناخته شده در ایران كه در این مهمانی حضور داشتند، می توانم از استاد انیو موریكونه كه نگارنده افتخار همكاری با ایشان را داشتم و استاد كارل ماریا جولینی نام ببرم. ولی استاد مسلم موسیقی و آهنگساز برجسته موسیقی متن های بزرگترین فیلم های تاریخ سینما و سریال های مهم تلویزیونی از جمله سفرهای ماركوپولو و شاهزاده صحرا و خوب بد زشت، روزی روزگاری آمریكا میسیون و... است. و دیگری از آخرین شاگردان رهبر اركستر برجسته تاریخ موسیقی كلاسیك ایتالیا آرتور و توسكانینی۱ است. آن شب استاد گرانمایه جولینی۲ پارتیتور دست نوشته اتللو یكی از آخرین آثار چوزپه وردی آهنگساز معروف ایتالیایی را به همراه خود آورده بود. وردی این پارتیتور دست نوشته را تقدیم به توسكانینی كرده بود و توسكانینی هم به رسم یادگار این پارتیتور را به شاگردش جولینی واگذار كرد. جولینی با افتخار تمام دست خط وردی و تقدیمی به توسكانینی و دست خط استادش را به همه نشان می داد. جولینی بعد از شام پشت پیانوی صاحبخانه نشست و شروع به نواختن بعضی از قطعات و آریاهای معروف اتللو كرد و هر كس كه ته صدایی داشت به جمع خوانندگان پیوست. بخش های اصلی مثل صدای اتللو، یاگو و دزدمونا توسط خوانندگان باتجربه خوانده می شد و بقیه حضار قسمت های كرال پارتیتور را می خواندند. موریكونه هرازگاهی جرعه ای از نوشیدنی اش می خورد و با تعجب و تحسین یك لحظه چشم از آقای جولینی این پیرمرد و استاد یگانه موسیقی برنمی داشت.پس از مدتی هنرنمایی جمعیت اطراف پیانو و استاد جولینی خاتمه یافت و به پیشنهاد صاحبخانه از مهمانان ایرانی تقاضای هنرنمایی شد. استاد مشكاتیان سه تار را راست پنج گاه كوك كرد. استاد فرهنگ فر هم ضرباتی بر روی پوست ضرب نواخت و نگارنده تاریخچه سازها و اهمیت و مرتبه استادان پرویز مشكاتیان و ناصر فرهنگ فر را در موسیقی ایرانی برای حضار توضیح داد. مهمانان سراپا گوش شدند و استادان شروع به نواختن كردند. طنین ضرب سادگی و صفا و صدای گرم ناصر به همراه سه تار مشكاتیان حضار را جذب خود كرد. به طوری كه تقریباً همه با سكوت تمام به موسیقی گوش می دادند. بعد از اتمام هنرنمایی استادان جولینی و موریكونه و دیگر هنرمندان سئوالاتی در رابطه با موسیقی ایرانی كردند كه استادان با ترجمه نگارنده به این سئوالات جواب دادند. موریكونه با لیوان نوشیدنی اش با دورشدن حضار از اطراف مهمانان ایرانی، به سراغ سه تار رفت، ساز را در دست گرفت مدتی به پرده و شكل كاسه خیره شد و سئوالاتی در رابطه با ربع پرده و موسیقی ایرانی از استاد مشكاتیان كرد و بعد ضرب را در دست گرفت و نگاهی به ساز قدیمی استاد فرهنگ فر انداخت. استاد با سادگی كودكانه ای از من خواست كه برای موریكونه توضیح بدهم كه این تنها ضربی است كه یحیی سازنده معروف تار ساخته.
موریكونه دست های ناصر را در دست گرفت، چند لحظه آنها را فشرد و از من پرسید این دست ها استخوان هم دارند؟ سئوال را برای استادان ترجمه كردم. استاد فرهنگ فر با فروتنی و دقت تمام مدتی در رابطه با ساز ضرب، تمرین هایش، شیوه های مختلف نوازندگی و از استادان بزرگ این ساز و یافته های شخصی خودش داد سخن می داد.
صحبت گل انداخته بود. استاد فرهنگ فر در رابطه با ریتم های لنگ و استادان بزرگی كه افتخار همكاری با آنها را داشته با هیجانی خاص صحبت می كرد، گویی سال ها است این دو استاد یكدیگر را می شناسند. موریكونه هرازگاهی با سئوال كوتاه تاكتیكی بحث را به ریتم در موسیقی ایرانی و عموماً در موسیقی خاورمیانه می كشاند. در همین حین استاد مشكاتیان به من نزدیك شد و با طنزی خاص گفت:
«تا ناصر با آقای موریكونه كشتی نگرفته بهتر است برویم.»
با كمك و اصرار فهیمه خانم ناصر را وادار به رفتن كردیم.
موقع خداحافظی استاد فرهنگ فر دست جولینی را آنقدر محكم فشرد كه پیرمرد فریاد بلندی كشید و هنگام روبوسی و در بغل گرفتن موریكونه لیوان نوشیدنی او، لباس هر دو هنرمند را رنگین كرد.
در آسانسور استاد مشكاتیان با خنده گفت: «ناصر لباس آقای موریكونه را رنگین كردی دیگه چرا دست پیرمرد را اینقدر محكم فشار دادی؟»
استاد فرهنگ فر با سادگی خاص و همیشگی خود گفت: «از بس خوب ساز می زد عمو پرویز!»
پی نوشت ها:
۱ - آرتور و توسكانینی ۱۹۵۷-۱۸۶۷ از بزرگترین رهبران اركستر ایتالیا بود كه موسیقی كلاسیك را با شیوه ای علمی رهبری می كرد.
در زمان وی اگر اشراف زاده ای در سالن اپرا وجود داشت و تقاضای اجرای دوباره یك آریا یا یك قطعه معروف را می كرد رهبر اركستر موظف به اجرا بود در حالی كه توسكانینی از این عمل سر باز زد و در جواب اشراف زاده حاضر در سالن فریاد كشید من در خدمت موسیقی هستم نه در خدمت اشرافیت. رهبری سخت گیر، منظم و خشن بود و آخرین كارش را در سن ۹۰ سالگی چند ماه قبل از مرگ در تئاتر اسكالا Scala در میلان بر روی صحنه برد. جوزپه وردی _ برلیوز _ راول و خیلی از آهنگسازان دیگر از دوستان نزدیك وی بودند.
۲ - كارل ماریا جولینی : از آخرین رهبران نسل بزرگ موسیقیدانان و رهبران قرن بیستم كه به شیوه كلاسیك رهبری می كردند، بود.جولینی متخصص رهبری اپرا های ایتالیایی كه به بل كانتو معروفند و همچنین تخصص در رهبری آثار موتسارت، واگنر و بتهوون سال ها رهبر ثابت اركستر سالسبورگ شهر زادگاه موتسارت بود.جولینی آخرین كنسرت خود را در سن ۹۲ سالگی به مناسبت سالگرد اتحاد ایتالیا در مجلس سنا اجرا كرد.

محسن كثیرالسفر*

* نوازنده و پژوهشگر موسیقی


منبع : روزنامه شرق

مطالب مرتبط

آشنایی با گروه م‍َسیو ا‌َت‍َک Massive attack


آشنایی با گروه م‍َسیو ا‌َت‍َک Massive attack
Massive attack محصول احساس نیاز علاقه‌مندان جد‌ّی و عمیق موسیقی معاصر انگلستان، به ارائه جایگزینی مناسب در مقابل موج آثار عامه‌پسند، بی‌ریشه و مبتذل موسیقی پاپ است كه سالهاست نبض بازار موسیقی غرب را در دست دارند.در دهه ۱۹۹۰ میلادی گونه‌ای از موسیقی تلفیقی با تركیب نواهای مسحوركننده، فضای احساسی تیره و تار، تغییر در ریتمهای هیپ هاپ، ملودیهای پرانرژی و بهره‌گیری گسترده از تكنیكهای میكس بسیار رایج و شایع شد. گروههایی چون پورتیس ه‍ِد، اسنیكر پیمپس، بث اورتون و تریكی ازجمله پیشتازان این سبك تازه در موسیقی آن دهه بریتانیا بودند. اما گروه م‍َسیو ا‌َت‍َك (Massive attack) به‌عنوان یكی از پیشگامان سبك تلفیقی تریپ هاپ تأثیر به‌سزایی بر ذائقه موسیقایی نسل خود گذاشته است. پیدایش گروه م‍َسیو ا‌َت‍َك به سال ۱۹۸۳ و آشنایی اعضای اصلی گروه در جریان تشكیل كمپانی موسیقی وایلد بانچ (wild bunch) در انگلستان باز می‌گردد. اعضای این گروه به بهره‌جویی از نغمه‌ها و سبكهای گوناگون موسیقی از سراسر جهان در آثار خود علاقه و اعتقاد بسیاری داشتند. از پانك تا رگه، و از ریتم اند بلوز تا موسیقی عربی. گروه مسیو اتك كار حرفه‌ای را در كلوپهای شبانه شهر بریستول انگلستان آغاز كرد. وقتی در اواسط دهه هشتاد وایلد بانچ به مأمن علاقه‌مندان موسیقی معاصر بدل شد، دو تن از اعضا به نامهای اندرو و اولز و گرنت مارشال با یك صداساز سه‌بعدی كامپیوتر به نام رابرت دل ناخا آشنا و عاقبت در سال ۱۹۸۷ گروه را پایه‌گذاری كردند. یكی دیگر از اعضای وایلد بانچ به نام نلی هوپر به‌صورت جسته و گریخته همكاری خود را با گروه آغاز كرد. اولین قطعه گروه با نام Day Dreaming به فهرست پرفروش‌ترین آثار موسیقی در انگلستان راه یافت. این ترانه توسط شارا نلسون و تریكی بازخوانی شد. در سال ۱۹۹۱ اولین آلبوم گروه با عنوان ایمن از آسیب (safe from harm) به بازار عرضه شد. انتشار دومین مجموعه گروه به فاصله كوتاه و با عنوان خط آبی (Blue line) نام آنها را بر سر زبانها انداخت. منتقدان موسیقی از آثار گروه با نگاهی مثبت یاد كردند، كه این امر در استقبال عمومی بی‌تأثیر نبود.

پس از حمله نیروهای چندملیتی به عراق در سال ۱۹۹۱، اعضای گروه در اعتراض به این امر نام گروه خود را از Massive attack (به معنای تهاجم انبوه) به Massive تقلیل دادند. اما این تغییر نام به ضررشان تمام شد و گروه سه سالی را در رخوت گذراند. در سال ۱۹۹۴ گروه دوباره به نام قبلی بازگشت. آثار میكس مجدد نیز به فروشی قابل توجه دست یافت و گروه در مجموعه یادبود ماروین گی هنرمند سبك بلوز ترانه‌ای ضبط كرد. در سال ۱۹۹۷ با تهیه آلبوم كوچك خورشید تابان دوباره توجه افكار عمومی به م‍َسیو ا‌َت‍َك جلب شد و همین زمینه انتشار سومین آلبوم با عنوان Mezzanine را فراهم ساخت، كه اكنون به‌عنوان یك مجموعه شناخته و مطرح در میان علاقه‌مندان موسیقی تلفیقی غرب از آن یاد می‌شود. كارهای مشترك با دیوید بووی و گروه دندی و ارهولز از دیگر فعالیتهای گروه در اواخر دهه ۹۰ به شمار می‌رود.
پس از آن اندرو واولز از گروه جدا شد و م‍َسیو ا‌َت‍َك به مدت پنج سال در ركود كامل به سر برد. چهارمین آلبوم م‍َسیو ا‌َت‍َك با عنوان صدمین پنجره در فوریه ۲۰۰۳ منتشر شد. در این آلبوم هنرمندان سرشناسی همچون شی‌نید اوكانر با م‍َسیو ا‌َت‍َك همكاری كرده‌اند. تهیه و ضبط قطعات آلبوم صدمین پنجره بیش از یك‌سال در استودیوی شخصی اعضای گروه در شهر زادگاهشان بریستول به طول انجامید. بهره‌گیری از ریتمهای تكرارشونده و اصوات نامتجانس، استفاده از فن‌آوری الكترونیك و سازبندیهای نو با تركیب سازهای عربی و دوباره‌خوانی ترانه‌های قدیمی رگه در سبك جدید ازجمله مشخصه‌های موسیقی این گروه پیشرو موسیقی تلفیقی بریتانیاست. تأثیر این پدیده موسیقی تلفیقی بر سبكهای پاپ، راك و هیپ هاپ انگلستان كاملاً مشهود است.

وبگردی
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها
مقایسه بودجه مراکز حوزوی با دانشگاه ها - به‌جز وزارت ارشاد، هیچ‌یک از این 40 ارگان و نهاد در قبال میلیاردها تومان بودجه‌هایی که دریافت می‌دارند پاسخگو نبوده نیستند.
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار - ویدئویی از لحظات اولیه برخورد کشتی چینی با نفتکش سانچی و انفجار
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی»
فیلم/ گریه شدید وزیر کار در گفت‌و‌گوی تلفنی با خانواده خدمه نفتکش «سانچی» - علی ربیعی وزیر کار، رفاه و امور اجتماعی در گفت‌وگوی تلفنی با خانواده یکی از خدمه نفتکش «سانچی» اظهار همدردی کرد.
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی
تصاویر هولناک از آخرین لحظات کشتی سانچی - توقف عملیات خنک سازی و مهار آتش در شب گذشته، موجب رسیدن آتش به مخازن سمت چپ کشتی و انفجارهای شدید صبح امروز شد که در نهایت پس از چند ساعت به غرق شدن کامل نفتکش ایرانی انجامید.
از «خس و خاشاک» دیروز تا «آشغال» امروز
از «خس و خاشاک» دیروز تا «آشغال» امروز - این اتفاق بیشتر از هر موضوع دیگری سبب شد تا مردم یاد خاطرات سال ۸۸ بیفتند؛ آن زمانی که یک فرد با به زبان آوردن سخنانی ناشایست و بدون تفکر، مردمی را که برای بیان خواسته‌های‌شان به خیابان‌ها آمده‌ بودند، خس و خاشاک خواند و سبب شعله‌ور شدن آتش شد.
عدالت با  6 دلار در سال!
عدالت با 6 دلار در سال! - فیلم - رضا رشیدپور در برنامه حالا خورشید با کنایه به واریز سود سهام عدالت گفت: به خارجی ها نگوییم این سود سهام عدالت ماست، بگوییم ما روز شش دلاری مزگان داریم.
تحقیری که در دنیا میشویم / نفتکش ایرانی خدمه ایرانی با پرچم پاناما
تحقیری که در دنیا میشویم / نفتکش ایرانی خدمه ایرانی با پرچم پاناما - اگر از همه این ابهامات در خصوص مالکیت این کشتی که بگذریم، مهم‌ترین سوالی که این روز‌ها مطرح است، به آتشی باز می‌گردد که ظاهرا قرار نیست خاموش شود و یک هفته است که می‌سوزد. حریقی که اگر نبود حادثه پلاسکو، ممکن بود آن را ناشی از بزرگ بودن سانچی و حجم زیاد بارش بدانیم یا برعکس، از ناتوانی اطفاکنندگان در این ماجرا گلایه سردهیم، اما حالا به شکل گیری ابهامی بزرگ‌تر منجر شده...
ورود بی‌چادر و باآرایش به این بیمارستان ممنوع است
ورود بی‌چادر و باآرایش به این بیمارستان ممنوع است - خانم مسئول انتظامات جلوی درمانگاه بیمارستان بقیه‌الله ایستاده، جلوی زنان مانتویی را می‌گیرد و با گرفتن کارت شناسایی به آنها چادر می‌دهد. خیلی از زنان اینجا قبل از ورود به بیمارستان مانتویی هستند اما با گذشتن از در ورودی چادری می‌شوند.
کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد
کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد - ممکن است دود وارد محیط ایزوله ای شود که احتمالا دریانوردان در آنجا حضور دارند، پرسیده ایم چرا نجاتشان تا این حد طولانی شده است؟ گفته می شود چینی ها کم کاری می کنند ناراحتم از اینکه وقتی کشتی چینی تصادف کرد همه سرنشینان آن سالم هستند اما کسی به ایرانی ها اهمیتی نمی دهد.
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت
عکس خواستگاری کریم انصاریفرد از دختر یونانی با زمرد گرانقیمت - رسانه های مطرح یونانی با انتشار تصاویری از رابطه عاطفی ملی پوش ایرانی باشگاه المپیاکوس با یک میلیاردر یونانی - آمریکایی پرده برداشتند و مدعی شدند این دو تصمیم خود را برای ازدواج قطعی کرده اند.
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟
چرا حداد و ولایتی بیشتر از 50 شغل دارند؟ - بخشی از تکثر مسئولیت های بعضی چهره‌های سیاسی به بی‌اعتمادی نظام به افراد کارآمد برمی‌گردد و علت دیگر این موضوع، اعتماد غیرمعقول به این افراد است. با این حال این افراد هرچقدر هم که توانمند باشند، از نظر روان شناسی و انسان شناسی در بخشی از مسئولیت های خود ناموفقند.
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود!
فیلم نابغه ۱۰ ساله‌ طراح خودرو / قبلی هم انرژی هسته ای کشف کرده بود! - فیلم - حسین عطایی ۱۰ سال دارد و در حوزه طراحی مفهومی خودرو فعالیت می کند. او ۶ اختراع ثبت شده دارد، مدرسه نمی رود و از دو شرکت تسلا و ولوو دعوت به همکاری شده است. او مشاور رییس سازمان برنامه و بودجه است. گفتگوی رضا رشیدپور با نابغه ١٠ساله طراحی خودرو را اینجا ببینید.
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت !
تست تصادف سمند در انگلیس / فقط با سرعت 50 کیلومتر در ساعت ! - تست برخورد جلوی خودرو با سرعت 50 کیلومتر در ساعت برای سمند TU5 ، توسط یکی از سازمانهای معتبر ارزیابی خودرو در انگلستان صورت گرفت.
کشور محل درمان آیت الله هاشمی شاهرودی مشخص شد (+عکس)
کشور محل درمان آیت الله هاشمی شاهرودی مشخص شد (+عکس) - سرانجام بعد از مدت ها سکوت درباره این که آیت الله سیدمحمود هاشمی شاهرودی برای درمان به کدام کشور رفته است، خبرگزاری اهل بیت(ع) از درمان رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در آلمان خبر داد و نوشت:
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه
فیلم جنجالی از حجت الاسلام قاسمیان در کرمانشاه - این فیلم حواشی زیادی را در فضای مجازی به همراه داشته است.
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم
جنجال نیوشا ضیغمی: من اصلا ایشان را آدم حساب نمیکنم - اولین قسمت از برنامه هاردتاک کاکتوس را با صحبت های جذاب نیوشا ضیغمی در مورد خانواده و همسرش ، ماجرای صحبت های جنجالی یک هواپیما ، 8 سال احمدی نژاد و ...
    پربازدیدها